Wusleto Heqîqî û Fîraqo Mecazî yan Fîraqo Heqîqî û Wusleto Mecazî; Edebîyatê Klasîk yê Zazakî de Terenumê Wuslet û Fîraqî

Authors : Ahmet Kırkan

Pages : 262-292

Doi:10.19059/mukaddime.1594668

View : 88 | Download : 57

Publication Date : 2025-05-27

Article Type : Research Paper

Abstract :Wuslet û fîraq tenya mîyanê edebîyatî de di hebî mefhûmî bingeyînan nê, heman dem de di rastîyê heyatî îfade kenê. Nê her di mefhûmî ancax pê reyde bêrê fikirîyayene mana danê. Çunke wuslet û fîraq hetê mana ra kewtê têmîyan; waqieyê ke yenê meydan wuslet yan fîraq ê goreyê rewşe û kesî vurîyêno. Wuslet eşkeno bivurîyo û bibo fîraq, heman şekil de fîraq zî eşkeno yewna form bigîro û bibo sey wusletî ya. Na xebate de mefhûmê wuslet û fîraqî na çarçowe de ameyê nirxnayene, îzafîbîyayişê mefhûmanê wuslet û fîraqî ameyo îzahkerdene. Amancê na metnanê Edebîyatê Klasik yê Zazakî de mefhûmanê wuslet û fîraqî îzahkerdiş o. Keso ke wetenê xo yê eslî ra koç kerdo yan newe ameyo dunya, seba ey dunya sey cayê surgunî yo û no fîraqo heqîqî; seba merdimanê ey zî sey welidîyayişê wusleto mecazî yo. Heman şekil de koçkerdiş û hîcret zî goreyê cayê abirîyayişî û cayê resayişî eşkeno sey wuslet yan fîraq bêro hesibnayene. Na xebate di qisman ra pê yena. Qismê ewilî de mefhûmê wuslet û fîraqî goreyê heqîqet û mecazî de ameyê nirxnayene; rastîya wusleto heqîqî eslê xo de yew fîraq mecazî, fîraqo heqîqî zî eslê xo de wusleto mecazî yo ameya îzahkerdene. Qismê dîyin yê na xebate de mefhûmê wuslet û fîraqî termanê sey merg, wîladet, koçkerdiş û dunya reyde ameyê etudkerdene. Her binbeş de cîya nuştoxan ra nimûneyî deyayê û mîyanê metnî de nê nimûneyî îzah bîyê. Na xebate Edebîyatê Klasîk yê Zazakî derûdorê nê di mefhûman de tedqîq kena qandê cû na xebate muhîm a. Derheqê Edebîyatê Klasik yê Zazakî de heta nika çend babet xebatî ameyê kerdene labelê goreyê di mefhûmanê dîyarkerdeyan heta nika kêm rey xebatî ameyê kerdene. Qandê cû na xebate de Edebîyatê Klasik yê Zazakî ser o analîzêko xorîn ameyo kerdene. Xebate de Zazakî de warê edebîyatê klasîkî de berhemê ke weşanîyayê û dest fîneyayê ra teber berhemanê edebîyatê klasik yê kurmancî, tirkî, erebî û farisî ra îstîfade bîyo. Nê ziwanan de şopa mefhûmanê wuslet û fîraqî ameyo taqîbkerdene. Na xebate de metod û rêbazê sey îzahkerdiş, nimûnedayiş, muqayesekerdiş, şahidnawnayiş, pênaskerdiş ameyê şuxulnayene.
Keywords : Klasik edebiyat, karşılatırmalı edebiyat, Zazaca, vuslat, firak.

ORIGINAL ARTICLE URL