Endülüslü Şair Yahyâ el-Gazâl’in Şiirlerinde Sosyal Eleştiri
Authors : Harun Özel
Pages : 228-259
Doi:10.32330/nusha.1741603
View : 133 | Download : 168
Publication Date : 2025-12-29
Article Type : Research Paper
Abstract :Bu çalışma, Endülüs Emevîleri döneminde yaşamış Yahyâ b. Hakem el-Gazâl’ın şiirlerini sosyal eleştiri perspektifinden incelemek üzere kaleme alınmıştır. Yaklaşık bir asır süren ömrü boyunca hem siyaset hem de edebiyat alanında adından söz ettiren şair, tasvir, medih ve gazel gibi klasik temaları işlemiş olmakla birlikte, özellikle hiciv ve toplumsal eleştiri şiirleriyle ön plana çıkmıştır. Şiirleri, Endülüs Emevî Devleti’nin kuruluşuyla birlikte şekillenen yeni sosyal yapıya dair büyük izler taşımaktadır. el-Gazâl’in hiciv ve sosyal eleştiri şiirleri, dönemin sosyal, kültürel ve inanç temelli dönüşümlerine ışık tutmaktadır. Bu husus, şairin şiirlerini sosyal eleştiri üzerinden okumaya odaklanan ve tema analizi yöntemini benimseyen çalışmamızı önemli ve anlamlı kılan hususların başında yer almaktadır. Hayatı incelendiğinde, dil, edebiyat, belâgat, fıkıh, felsefe ve astronomi gibi çeşitli alanlarda aldığı derslerin yanı sıra diplomatik ve ilmî amaçlı yolculuklarında farklı kültürlerle sağladığı temaslarla entelektüel kişiliğini inşâ ederek sıra dışı bir karaktere dönüşen şair, şiirlerinde hiciv ve eleştiri kavramlarını yoğun bir şekilde kullanmıştır. Hazırcevaplığı, hicivdeki ustalığı, zengin hayal gücü ve ifade gerçekçiliğiyle ön plana çıkan el-Gazâl’in, toplumun aksayan yönlerini mizahî bir üslupla yansıtarak, şiiri bir bilinç uyandırma aracı olarak kullanması, onu klasik Arap edebiyatında sosyal eleştirinin öncülerinden biri hâline getirmiştir. Şair, toplumsal içerikli şiirlerinde yoksulluk ve zenginlik, kadın-erkek ilişkileri, boş ve amaçsız eğlenceler, devlet adamlarının siyasî mevkilerini kötüye kullanmaları, yolsuzluk, ahlaki yozlaşma gibi konulara temas etmiştir.Keywords : Arap dili ve belagati, Endülüs şiiri, sosyal eleştiri, Yahyâ el-Gazâl, hiciv
ORIGINAL ARTICLE URL