Ekonomik Şoklar Altında Petrol-Gıda Fiyat Dinamikleri: Yapısal Bir VECM Yaklaşımı

Authors : Orkun Bayram

Pages : 1293-1305

Doi:10.30586/pek.1684225

View : 35 | Download : 47

Publication Date : 2025-09-19

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Ocak 1990 ile Ağustos 2012 dönemine ait aylık zaman serisi verilerini kullanarak, küresel ham petrol fiyatları ile gıda fiyatları arasındaki dinamik ilişkiyi Yapısal Vektör Hata Düzeltme Modeli (VECM) kapsamında incelemektedir. FAO Gıda Fiyat Endeksi ile IMF Ham Petrol Fiyat Endeksi veri seti olarak kullanılmış; serilerin durağanlığı ADF, PP, KPSS ve Zivot-Andrews birim kök testleriyle analiz edilmiştir. Bilgi kriterlerine göre optimal gecikme uzunluğu belirlendikten sonra Johansen eşbütünleşme testi uygulanmış ve uzun dönemli eşbütünleşme ilişkisi tespit edilememiştir. VECM bulguları, petrol fiyatlarındaki %1’lik artışın gıda fiyatlarını uzun vadede %0,506 oranında artırdığını, kısa vadede ise gıda fiyatlarının petrol fiyatları üzerinde Granger nedenselliği taşıdığını göstermektedir. Bulgular; enerji maliyetleri, biyoyakıt talebi ve lojistik giderler yoluyla oluşan çift yönlü geçişkenliğe işaret etmektedir. Bu çalışma, gelişmekte olan ülkelerde fiyat istikrarı ve gıda güvenliği hedefleri doğrultusunda entegre piyasa izleme sistemleri, stratejik rezerv mekanizmaları ve esnek enflasyon hedeflemesi gibi makroekonomik politika araçlarının birlikte uygulanmasının önemine dikkat çekmektedir. Ayrıca, gelecekteki araştırmalar için genişletilmiş veri kapsamı ve doğrusal olmayan modellerle analiz önerilmektedir.
Keywords : Ham Petrol Fiyatları, Gıda Fiyatları, Vektör Hata Düzeltme Modeli, Granger Nedensellik, Yapısal Kırılmalar

ORIGINAL ARTICLE URL