Ahmedî’nin Bahr-i Tavîl’i

Authors : Yılmaz Top
Pages : 69-96
Doi:10.70916/buefd.1826234
View : 62 | Download : 104
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Bahr-i tavîl; nazımla nesrin iç içe geçtiği kendine has nazım şekillerinden biridir. Bu nazım şeklinde uyaklı dizeler; ölçülü, uzun ve iç uyaklı nesir cümleleri hâlinde biçimlendirilir. Klasik Türk şiirinde yaygın kullanılan bir nazım şekli olmamakla birlikte; son yıllarda farklı yüzyıllardan birçok bahr-i tavîlin gün yüzüne çıkarılarak tanıtıldığı görülmektedir. 18. yüzyılda yaşamış bir Bektaşi şairi olan Giritli Resmî Ali Baba’nın tertip ettiği Şiir Mecmuası’nda bulunan ve Ahmedî mahlaslı bir şaire ait olan Bahr-i Tavîl de bu nazım şekli ile alakalı giderek zenginleşen edebiyat birikimine ilave edilmeye aday görünümdedir. Tasavvufi bir duyarlılıkla yapılandırılmış bu Bahr-i Tavîl’de yer alan hikâyenin kurgusunda düğüm noktası, anlatıcı konumundaki dervişin Allah yolundaki yürüyüşüne bir engel teşkil eden dünya ve benlik cazibesinin çok güzel bir kadın kimliğinde tanıtılmasından ibarettir. Bu güzel kadının özellikle fiziki görünümüne dair ortaya konan mübalağalı tasvir kalıpları, Türkçenin bu mevzudaki zengin sözcük birikiminin varlığını sergilemeye olanak vermektedir. Hikâyenin çözüme uzanan ikinci bölümünde dervişin, kendisine gönlünü kaptırdığı söz konusu güzel kadının hakikatteki çirkin sureti ile yüz yüze gelişi, anlatının kurgusuna yön veren tasavvufi öğretinin/mesajın belirginleşmesini sağlar. Dünyevi heves ve cazibenin Hak yolcusunun aklını başından alma ve onu Hak yolculuğundan saptırma kudreti ile bu yolcunun ilahi hakikatleri idrak ederek dünya kayıtlarından kurtulma hâli Bahr-i Tavîl’de nakledilen hikâyenin tasavvufi arka planına yerleşir. Bu çalışmada; söz konusu Bahr-i Tavîl; sahibi Ahmedî’nin kimliğini belirlemeye yönelik değerlendirmelerin ardından yapı özellikleri, muhteva, tasavvufi arka plan, dil ve üslup özellikleri bakımından detaylı olarak incelenmiştir. İncelemede, Bahr-i Tavîl’deki hikâyenin tasavvufi bağlamda birtakım hayat tecrübelerine somut bir görünüm kazandırmaya yardımcı olan temsilî yönlerine özellikle dikkat çekilmeye çalışılmıştır.
Keywords : klasik Türk şiiri, bahr-i tavîl, Ahmedî, tasavvufi öğreti, derviş, Şiir Mecmuası.

ORIGINAL ARTICLE URL