İntikamın İzleri: Tanzimat Romanlarında Adalet ve Hesaplaşmanın Yansımaları

Authors : İrem Hatıl

Pages : 125-140

Doi:10.70916/buefd.1701153

View : 58 | Download : 55

Publication Date : 2025-06-20

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Tanzimat Dönemi Türk romanlarında intikam temasını adalet arayışı ve hesaplaşma bağlamlarında incelemeyi amaçlamaktadır. Tanzimat edebiyatı ile birlikte Batı kaynaklı roman türü Türk edebiyatına dahil olmuş, bireyin ruhsal çatışmaları ve toplumsal meseleler daha derinlikli şekilde işlenmeye başlanmıştır. Roman türünün toplumsal işlevi göz önüne çıkarken bireysel hesaplaşmaların, ahlaki çöküşlerin ve adalet kavramının da bu yeni tür aracılığıyla sorgulandığı görülür. Bu bağlamda, Ahmet Mithat Efendi’ye ait Hasan Mellah yahut Sır İçinde Esrar, Gürcü Kızı yahut İntikam ve Dürdane Hanım, Namık Kemal’in İntibah ve Nabızade Nazım’ın Zehra adlı romanları incelenmiştir. Çalışma boyunca intikam temasının bazı eserlerde adaletin tesisi yönünde daha olumlu sayılabilecek bir motivasyonla işlendiği görülmüştür. Bazılarında ise bireysel öfke, kıskançlık ve ahlaki yozlaşmayla bağlantılı yıkıcı bir tutkuya dönüştüğü fark edilir. Özellikle kadın karakterlerin merkezde olduğu anlatılarda intikam, bastırılmış duyguların dışavurumu olarak da ele alınırken hem kadın hem erkek karakterlerde onur ve hak arayışına dayalı olarak da kurgulanmaktadır. Tanzimat romanlarında intikam, yalnızca bir öç alma duygusu değildir. Bu duygu, toplumsal değerlerin ve bireysel kimliğin sorgulandığı çok katmanlı bir anlatı aracına dönüşür. Bu yönüyle çalışma, edebi metinler aracılığıyla dönemin zihniyet dünyasını anlamaya katkı sunmaktadır. Tanzimat yazarlarının birey-toplum eksenindeki ahlaki tercihlerine dair de fikir edinilebilmektedir. Ayrıca, intikamın bazen adaleti sağlama yönünde meşru bir araç, bazen ise bireyin yıkımına sebep olan tehlikeli bir sapma olduğu düşüncesi öne çıkarılmaktadır.
Keywords : Tanzimat romanı, intikam, adalet, ahlak

ORIGINAL ARTICLE URL