Enver Paşa'nın Berlin, Moskova ve Batum Günleri (1918-1921)

Authors : Kübra Tatlısu Çağan

Pages : 207-242

View : 120 | Download : 166

Publication Date : 2025-07-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Enver Paşa, Harbiye’den mezun olduğu 1902 yılından Birinci Dünya Savaşı’nın bittiği 1918 yılına kadar resmi olarak 16 yıl Osmanlı Devleti’nin hizmetinde bulunmuştur. Özellikle 1908’deki meşrutiyetin ilanından itibaren cephede ve cephe gerisinde gösterdiği olumlu/olumsuz tüm mücadeleleriyle bugün hâlâ anılmaktadır. Harp Bakanı olduğu dönemde Prusya stilini Osmanlı ordusuna uyarlayarak orduyu modernleştirmiştir. Sultan Abdülmecid’in torunu Naciye Sultan ile evlenerek saraya damat olan Enver Paşa’nın hanedanla olan yakınlığı da onun yükselmesinde etkilidir. Dünya Savaşı’na girilmesinde inisiyatif alan Enver Paşa ve çevresi, dünyadaki dengelerin değiştiğinin farkındadır ve bu savaşa Anadolu macerası yaşamak için değil, Rusya’nın da sahalarda olduğu bu coğrafyada varoluş mücadelesi vermek için girmiştir. Savaş yer yer lehte sonuçlansa da genel çerçevede Osmanlı’nın da bulunduğu blok bu savaştan mağlup çıkmıştır. Enver Paşa ile çevresindekiler, bu durumun sorumlusu olarak görülmüştür. Savaşın sonunda Enver Paşa da dâhil olmak üzere bazı isimler geri dönmek niyetiyle ülkeden ayrılmak durumunda kalmıştır. Enver Paşa arkadaşlarıyla beraber çıktığı bu veda yolunda onlardan ayrı bir yol izlemiş, Osmanlı’dan ayrıldıktan sonra Berlin’de ve Moskova’da bulunmuş ve daha sonra Basmacı Hareketi’ne katılarak Türkistan coğrafyasında da adını duyurmuştur. Çıktığı bu yolu amaçladığı şekilde sonlandıramayan Enver Paşa, 4 Ağustos 1922’de Ruslara karşı çarpışırken vefat etmiş, Tacikistan’ın Belcivan kasabasındaki Çegan Tepesi’nde toprağa verilmiştir. Naaşı Süleyman Demirel döneminde 1996’da kendisine iade-i itibar verilerek Türkiye’ye getirilmiş ve İstanbul’da Abide-i Hürriyet Tepesi’ne defnedilmiştir. Bu çalışmanın dahil edildiği aralık ise 1918-1921 yılı arasında Enver Paşa’nın Berlin, Moskova’da ve Batum’daki faaliyetleridir. Bu yıllar arasında Enver Paşa hem Orta Asya Müslümanlarını kurtarmaya çalışmış hem de Anadolu’da Millî Mücadele döneminde liderliği Mustafa Kemal Paşa’dan almak ve yeniden Anadolu’da lider olmak için uğraşmıştır. Çalışmada Enver Paşa’nın dönem faaliyetleri ve kişiliği analiz edilmeye çalışılmıştır. Değerlendirmelerde arşiv belgesi, anı ve mektup türü birinci el ile ikinci el eserlerdeki bilgiler referans alınmış, konu bu şekilde değerlendirilmiştir.
Keywords : Enver, Berlin, Millî Mücadele, Moskova, Batum

ORIGINAL ARTICLE URL