20. Yüzyılda Mısır`da İslam Hukukunun Kanunlaştırılmasının Nedeni: Uygulama Olanakları ve Karşılaşılan Problemler

Authors : Islam Helal
Pages : 429-455
Doi:10.53352/tevilat.1793902
View : 66 | Download : 147
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Mısır’ın 20. yüzyıldaki kanunlaştırma tecrübesi, Arap dünyasında hukuk alanında öncü bir model teşkil ederek Irak, Suriye, Libya ve Körfez ülkeleri gibi birçok devlette yasa yapma süreçlerini derinden etkilemiştir. Mecelle’nin kaldırılması ve Avrupa menşeli kanunların kabulü sonrasında, Mısır hukuk sisteminin incelenmesi modern Türkiye açısından da ayrı bir önem kazanmıştır. Yüzyıl boyunca değişen rejimler, Mısır hukuk düzeninde ideolojik çeşitlilik yaratmış; liberal, ulusalcı-sosyalist ve İslamî yönelimli kanunlar aynı dönemde varlık göstermiştir. Bu durum, Mısır’daki kanunlaştırma hareketlerini karmaşık hale getirmiştir. El-Ezher, Batılılaşma karşısında direnişin merkezinde yer almış ve bu çabalar, modern dönemde kurulan ilk küresel fıkıh konseyi olan Mecmeü’l-Buhûsi’l-İslâmiyye’nin kuruluşuyla kurumsallaşmıştır. Akademi, İslam hukukunun kanunlaştırılmasına yönelik çalışmalarda temel bir referans noktası olmuş ve 1983’te Halk Meclisi’nin hazırladığı İslam hukuku temelli yasa taslağına kaynaklık etmiştir. Ancak bu girişimler, hukuk eğitiminin ikili yapısı, Fransız hukukunu benimseyen elitler ve siyasi irade eksikliği nedeniyle uygulamaya aktarılamamıştır. Neticede, İslam hukukunun kanunlaştırılması fikri, teorik ve parça parça yaklaşımlar düzeyinde kalmıştır. Bu makale, söz konusu süreci hukuk sosyolojisi perspektifinden ele alarak Mısır örneğinde teorik tasarılarla pratik uygulamalar arasındaki uyumsuzluğu açıklamayı amaçlar; bulgular, kurumsal ve epistemik engeller nedeniyle kanunlaştırma çabalarının bütüncül bir modele dönüşemediğini göstermektedir. Çalışma, literatürde tarihî/karşılaştırmalı çerçeveye sıkışan tartışmaları çok katmanlı bir sosyo-hukuki analizle genişleterek önemli bir boşluğu doldurmaktadır.
Keywords : İslam Hukuku, Kanunlaştırma, Mısır, 20. Yüzyıl, el-Ezher

ORIGINAL ARTICLE URL