Yaşçılık Söyleminin Sosyal Medyada Analizi Üzerine Bir Çalışma

Authors : Fulya Akbuğa

Pages : 79-106

Doi:10.33417/tsh.1678693

View : 138 | Download : 211

Publication Date : 2026-01-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Yaşçılık, bireylerin yaşı temel alınarak ayrımcılığa uğramaları anlamına gelmektedir. Kavram ilk olarak Robert N. Butler tarafından tanımlanmış ve yaşlı bireylerin dışlanması, küçümsenmesi ya da dezavantajlı konumlara itilmesi biçiminde açıklanmıştır. Butler’a (1969) göre yaşçılık; yaşlı bireylere yönelik önyargı, ayrımcılık ve stereotipleştirme süreçlerini içerir. Yaşçılık sadece toplumsal yapılar içinde değil, bireylerin kendi yaşlarına dair algılarında da ortaya çıkabilir. Bu bağlamda yaşçılık; açık (açıkça dışlayıcı söylemler), örtük (ince, iyi niyetli gibi görünen ama öznelliği yok sayan yaklaşımlar) ve kendine yönelik (bireyin kendi yaşına dair olumsuz kabulleri) biçimlerde tezahür edebilir (Levy, 2001; Nelson, 2002). Sosyal medya ortamlarında ise yaşçılık, hem görünür hem de dolaylı biçimlerde yeniden üretilen bir söylem alanı hâline gelmektedir. Bu çalışma, sosyal medya platformu X’de (Twitter) yer alan “yaşlılık” temalı paylaşımları yaşçılık söylemi bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel içerik çözümlemesi yöntemiyle yürütülen araştırmada, 2 Ocak – 6 Nisan 2025 tarihleri arasında “yaşlılık” kelimesini içeren 315 tweet toplanmıştır. Tweetler; söylem örüntüleri, tekrar eden temalar ve yaşçılık biçimleri açısından analiz edilmiş, içerikler “yaşlılığı küçümseyen söylemler”, “yaşlılar ile alay eden, şaka içerikli söylemler”, “yaşlılara acıyan söylemler” ve “kendine yaşçılık söylemleri” olarak dört kategoride incelenmiştir. Çalışma kapsamındaki yaşlılık temsilleri ayrıca; “yaşlılık zor”, “yaşlılık işte” gibi yaygın kalıp ifadeler ve emojili kullanımları üzerinden değerlendirilerek sınıflandırılmıştır. Bulgular, yaşlılık söyleminin sosyal medya kullanıcıları tarafından çoğunlukla mizahi, küçümseyici ve stereotipleştirici biçimde üretildiğini göstermektedir. Yaşlı bireylerin hem dışlayıcı hem de duygusal olarak çocuklaştırıcı bir dille temsil edilmesi, sosyal medya dilinde mikro yaşçılığın yaygınlığına işaret etmektedir.
Keywords : yaşlılık çalışmaları, yaşçılık, sosyal medya, dijital kültür

ORIGINAL ARTICLE URL