HÂLİT ZİYA`NIN VALİDE MEKTUPLARI`NDA TOPLUMSAL CİNSİYET

Authors : Hatice Yıldız
Pages : 23-48
Doi:10.54566/turas.1817242
View : 96 | Download : 122
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Cinsiyet insanların tanımlanıp tasnif edilmesinde başvurulan ölçütlerden biridir. Toplumsal cinsiyet rolleri de çocukluktan itibaren bireylere aşılanır ve performatif biçimde kurularak sürekli tekrar edilir ve norm hâlini alır. Kadın ve erkek cinsiyetleri üzerinden şekillendirilen toplumsal cinsiyet kadına ve erkeğe bazı roller atanmasını sağlar. Erkeklerin dış dünyaya kadınların ise evdeki içkinlik alanlarına ait olduğundan hareketle toplumsal alanda bir iş bölümüne de gidilir. Toplumsal cinsiyet normları her toplumda olduğu gibi Osmanlı toplumunda da benzeri bir ikilik üzerine kuruludur. Bununla birlikte kadına ve erkeğe çizilen sınırlar Tanzimat’tan sonra tartışmaya açılır. Kadının toplumdaki ikincil konumu edebî eserlerde de kendini gösterir. Modernleşen bireyin kamusal ve özel alanda kendini var etme çabası roman ve hikâyelerde işlenen konulardır. Hâlit Ziya da romanlarında ve hikâyelerinde kadın-erkek ilişkilerini, evlilik ve aile konularını işler. Toplumsal cinsiyetin dayattığı rollere uyum sağlayamayan bireylerin ve özellikle kadınların dramını ve iç dünyalarını yansıtan metinler kaleme alır. Bunlardan biri de Mehasin’de yayımlanan ve beş mektuptan oluşan “Valide Mektupları” hikâyesidir. Hâlit Ziya’nın mektup tekniğinden faydalanmak suretiyle sözü kadın kahramana bıraktığı bu hikâye, evliliğinde yaşadığı sorunları ve ev içinde uğradığı baskıyı kabul etmeyip eşinden ayrılan bir kadının kızıyla dertleşmesini ele alır. Hikâyenin kahraman anlatıcısı Semiha’nın bir birey olarak kendini var etme çabası mektuplar aracılığıyla okura gösterilir. Bu çalışma, söz konusu hikâyede toplumsal cinsiyetin nasıl işlediğini, kadınlık ve erkeklik durumlarının, evliliğin ne gibi toplumsal kodlar etrafında üretildiğini ortaya koyacaktır.
Keywords : Hâlit Ziya, Valide Mektupları, toplumsal cinsiyet, kadınlık, annelik, erkeklik, ikinci cins

ORIGINAL ARTICLE URL