TUTURKAN ‘PİRİNÇ’ SÖZCÜĞÜNÜN KÖKENBİLGİSİ ÜZERİNE

Authors : Nuray Demir Öztürk

Pages : 588-599

Doi:10.59257/turkbilig.1518121

View : 83 | Download : 65

Publication Date : 2025-06-26

Article Type : Research Paper

Abstract :İnsan yaşamı için tarımsal üretim büyük öneme sahiptir. Tarımsal faaliyetler sonucunda yetiştirilen ürünlerin başında ise hemen hemen bütün toplumlar tarafından bilinen ve birçok türü bulunan pirinç gelir. Ne zaman ve nerede ortaya çıktığı konusu tartışmalı olan pirinç diğer milletlerde olduğu gibi Türkler için de önemli bir besin kaynağıdır. Türkler arasında Orta Asya’dan itibaren tarımı yapılan ve ticaret ürünü olarak düşünülen pirinç sözcüğü tuturkan şekliyle ilk olarak Eski Uygurlarda karşımıza çıkar. Eski Uygur metinlerinde yaygın kullanım alanına sahip sözcük, Kaşgarlı’nın Dîvânü Lügâti’t-Türk’ünde de kendine yer bulur. Eski Türkçenin ardından Orta Türkçe devresine ait Harezm, Kıpçak ve Çağatay Türkçesi dil yadigârlarında da tuturkan sözcüğü pirinç için kullanılmaya devam eder. Eski Anadolu Türkçesinde karşılaşmadığımız sözcük 17. yüzyıl Osmanlı sahasında kaleme alınmış bir edviye lügatinde yeniden görülür. Bugün, tuturkan sözcüğü Çağdaş Türk lehçelerinden yalnız Sarı Uygurlarda kullanılır. Bu çalışmanın amacı ise bu zamana kadar yapılan birçok araştırmada Moğolcadan alıntılanmış olduğu öne sürülen tuturkan sözcüğünün kökenbilgisinin verilmesidir. Çalışma altı bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmının ardından ilk kısımda tuturkan sözcüğünün tarihî Türk dillerindeki şekillerine, ikinci kısımda pirinç için çağdaş Türk dillerinde bulunan karşılıklara, üçüncü kısımda tuturkan sözcüğü için önceki araştırmacıların görüşlerine, dördüncü kısımda tuturkan sözcüğünün kökenbilgisel ve anlambilgisel yönlerine, son kısımda ise araştırmanın sonuçlarına yer verilmiştir.
Keywords : pirinç, tuturkan, kökenbilgisi, Eski Uygurca, Moğolca

ORIGINAL ARTICLE URL