MÜSVEDDEDEN BASMAYA, BASMADAN YAZMAYA: DÎVÂNÇE-İ ESAD PAŞA’DAKİ MÜELLİF TASHİHLERİ VE NÜSHA FARKLARI

Authors : Ozan Kolbaş

Pages : 201-237

Doi:10.59257/turkbilig.1610843

View : 223 | Download : 473

Publication Date : 2025-06-26

Article Type : Research Paper

Abstract :Esad Muhlis Paşa, on sekizinci yüzyılın sonları ile on dokuzuncu asrın ilk yarısında yaşamış devlet adamı, şair ve hattattır. Şiirlerinde Muhlis ve Esad mahlaslarını kullanmıştır. Şiirde geleneğe bağlı olmakla birlikte, değişen edebiyat dünyasının Tanzimat dönemindeki önde gelen yenilikçilerinden de biridir. Lirik, tasavvufi ve hikmetamiz şiirler kaleme almış, devrinin beğenilen şairlerinden biri olmuştur. Dîvânçe-i Esad Paşa, 1268 (1852) yılında, taş baskı tekniğiyle Takvîm-hâne-i Âmire’de basılmıştır. Dîvânçe’nin metni üzerine biri kitap, biri lisans ve diğeri yüksek lisans tezi olmak üzere şimdiye kadar üç ayrı çalışma yapılmıştır. Bu çalışmalarda esas alınan tek kaynak taş baskısıdır. Hâlbuki Dîvânçe’nin, biri müellif hattı müsvedde olmak üzere tespit edilebilen iki ayrı el yazması mevcuttur. Bu makalede, Dîvânçe’nin şimdiye kadar değerlendirilmeyen iki yazma nüshası tanıtılacak, bunlardan müsvedde olanın muhtemel serencamı üzerinde durulacak, basma ile aralarındaki farklar değerlendirilecek, basmada yer almayan bazı şiirlerin metnine yer verilecek ve şimdiye kadar yapılmış iki ayrı çalışmadaki gözden kaçan okuma hatalarına değinilecektir. Netice itibarıyla müsvedde sayesinde, bilinen bazı şiirlerdeki kelimelerin değiştirilmesi gerektiği ortaya çıkmış, müsveddede kayıtlı olan fakat basmaya alınmayan bir gazelin ve bazı beyitlerin bulunduğu anlaşılmıştır. Diğer nüshada ise müsveddede ve basmada olmayan manzumeler vardır. Dîvânçe-i Esad Paşa’nın tüm bu veriler ışığında katkılarla yeniden yayımlanması, şiirlerin derli toplu ve daha sağlam metnine ulaşılmasına vesile olacaktır.
Keywords : Klasik Türk Edebiyatı, Tanzimat Edebiyatı, Esad Muhlis Paşa, Divançe-i Esad Paşa, Taş Baskı, El Yazması

ORIGINAL ARTICLE URL