TAŞRAYA TUTUNMAK: NECÂTÎ’NİN KİMLİK İNŞASINDA SİMGESEL BİR MEKÂN OLARAK TAŞRA

Authors : Gülçin Tanrıbuyurdu

Pages : 80-93

Doi:10.59257/turkbilig.1648223

View : 212 | Download : 264

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Toplumsal ilişkilerin ve etkileşimlerin görünür olduğu en önemli unsurlardan birinin mekân olduğundan hareketle yola çıkılan bu çalışma, gerçek mekânların aynı zamanda simgesel özellikler taşıdığını ortaya koymaktadır. Toplumu oluşturan bireylerin karşılaşmaları ve negatif manada karşı karşıya gelişlerinin de temsili olan mekân, bilhassa toplumsal hafıza ve kolektif bilinç üretimlerinin odağında yer almaktadır. Bu bağlamda sosyolojiden psikolojiye, teolojiden felsefeye, iktisattan edebiyata değin çeşitli alanların çalışma konusu olan merkez ve taşra, mekânın sözü edilen hususiyetlerinin izlenebileceği bir olgudur. Merkez-taşra ikiliği Osmanlıda da İstanbul’un merkez, İstanbul dışındaki yerlerin taşra olarak görülmesi ile hem siyaset ve bürokrasinin hem de bu devir edebiyatının gündeminde yer tutmuştur. Bu çalışmada, klasik şiir tarihinin hafızalarda yer etmiş taşra(lı) temsillerinden olan Necâtî’ye ait bir beyitten yola çıkılarak Osmanlıda merkez-taşra ikiliği ele alınmış söz konusu ikiliğin şiire yansıyan yönlerinden söz edilmiştir. Necâtî’nin gerek yaşam öyküsü gerekse İstanbul’a gelinceye ve has bahçenin gözde bir şairi oluncaya değin deneyimlediği süreci de içine alır görünen ve kendini “taşralı” denilerek has bahçeye kabul edilmeyen bir lale olarak sunduğu beytin diğer taşra temsillerinden ayrıldığı ifade edilmiştir. Şairin ilk bakışta kırgın bir taşralı imajı çiziyor görünse de bir çiçekle “taşraya tutunarak” maruz kaldığı ötekileştirmeyi ve dışta bırakma çabalarını taşranın otantizmine ve taşra retoriğine emanet ederek lehine çevirdiği ortaya konulmuştur. Deneyimlediği gerçek mekânı yani taşrayı simgesel bir unsur olarak kullanan Necâtî’nin bu hususunun şair kimliğine ve üslubuna olan katkıları da çalışma dâhilinde söz konusu edilmiştir.
Keywords : Mekân, Merkez, Taşra, Simgesel Mekân, Klasik Türk Şiiri, lale, Necâtî.

ORIGINAL ARTICLE URL