KEMÂLÜDDÎN DEMÎRÎ’NİN HAYÂTÜ’L-HAYEVÂN ADLI ESERİNİN TÜRKÇE TERCÜMELERİ

Authors : Ahmet Akdağ

Pages : 63-79

Doi:10.59257/turkbilig.1663299

View : 156 | Download : 215

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Kemâlüddîn Demîrî tarafından 1372 yılında Arapça olarak kaleme alınan Hayâtü’l-Hayevân, esas olarak hayvanlar üzerine kaleme alınan bir eser olmasına rağmen edebiyat, mitoloji, eskatoloji, coğrafya, tarih, tıp, folklor, tasavvuf vb. birçok alana dair malzeme içermektedir. Zengin içeriği sayesinde tesiri birçok coğrafyaya yayılan bu eserin Türkçe, Farsça, İngilizce ve Latince dillerine çevrildiği bilinmektedir. Eserin suğrâ, vustâ ve kübrâ olmak üzere üç versiyonu vardır. Bunlardan vustâ ve kübrâ versiyonlar, farklı asırlarda çeşitli mütercimler tarafından Türkçeye tercüme edilmiştir. Bu çalışmada Hayâtü’l-Hayevân’ın Türkçeye yapılmış tercümeleri ve bu tercümelerin tespit edilen nüshaları ele alınmıştır. Bu bağlamda çalışma; giriş, Demîrî ve Hayâtü’l-Hayevân’ı hakkında kısaca bilgi verilen bir kısım ile tercümelerin tanıtıldığı iki ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde doğrudan Hâyâtü’l-Hayevân üzerine yapılan tercümeler üzerinde durulmuştur. Bu bölümde beşi vustâ versiyona, dördü ise kübrâ versiyona ait olmak üzere dokuz tercüme tespit edilmiş ve tanıtılmıştır. İkinci bölümde ise Hayâtü’l-Hayevân’ın ihtisârları üzerine yazılan Türkçe tercümeler ele alınmıştır. Bu bölümde yalnızca bir tercüme tespit edilebilmiştir. Çalışmada tercümelerin evvela mütercimleri hakkında bilgi verilmiş, ardından tercümeler üzerinde durulmuş ve nihayetinde bu tercümelerin tespit edilen nüshaları tanıtılmıştır. Yakın zamanda yapılan tercümeler ise genel hatlarıyla ele alınmıştır. Bu tercümelerin mütercimlerinin adları, basıldıkları yayınevleri ile basım yılları, kaynak metnin hangi versiyonunun tercümeleri oldukları vb. hususlar üzerinde durulmuştur.
Keywords : Kemâlüddîn Demîrî, Hayâtü’l-Hayevân, Tercüme, Nüsha

ORIGINAL ARTICLE URL