19. YÜZYIL TÜRK ROMANINDA FELSEFENİN KURMACAYA TESİRİ

Authors : İlknur Tatar Kırılmış

Pages : 29-48

Doi:10.20427/turkiyat.1465827

View : 149 | Download : 105

Publication Date : 2025-05-23

Article Type : Research Paper

Abstract :İslamî Türk edebiyatında yazılan ilk eserden 19. yüzyıla devam eden süreçte sözün başlayacağı adresi hakikatle sınırlandıran düşüncenin edebiyattaki kıstası “güzel” kavramı olmuştur. Klasik sanat anlayışında, edebî eserin planlanması bu merkezin tesiriyle gerçekleşmiştir. Bu estetik, Tanzimat devrinden itibaren Batı eksenli felsefi akımların tesiriyle değişmeye başlar ve edebî eserin doğru, iyi ve yüceliği çağrıştırmak amaçlı kuruluş ilkeleri bu durumdan etkilenir. Türk edebiyatında Batılılaşma sürecini yeni türlerle tanışma ve bu türlerin teknik özelliklerine uygun metinlerin Türkçede yazılması şeklinde özetlemek mümkündür. Roman türü etrafında düşünüldüğünde Batı felsefesinin kurmacaya etkisi edebî akımlarla ilgisi etrafında ele alınmış fakat yansıtma merkezini değiştirme kabiliyeti dikkate alınmamıştır. Bu araştırma, Batılı bir tür olan romanın teknik unsurlarında gözlemlenebilir bir veri alanı oluşturan düşünsel dönüşümü ortaya çıkarmayı hedeflemiştir. Çalışmanın materyali olarak Giritli Aziz Efendi’nin Muhayyelât; Namık Kemal’in İntibah ve Halit Ziya Uşaklıgil’in Nemide adlı eserleri seçilmiştir. Araştırmanın felsefeyle ilgisi, bahsi edilen eserlerin yazarlarının edebî akımlara dair temayülleriyle sınırlandırılmıştır. Bu çalışmanın kuramsal çerçevesi olarak edebî eseri şekillendiren “güzel” kavramı için ilahiyat ve İslam estetiği alanındaki değerlendirmelere müracaat edilmiştir. Yansıtma kavramı için dünya literatüründeki edebiyatla ilgili birikim dikkate alınmıştır.
Keywords : Güzel, yansıtma, estetik, mimesis, kurmaca, roman

ORIGINAL ARTICLE URL