Bir Manzum Anlatı: 15-16 Yüzyıl Türkçesi Dil Özellikleri Bağlamında Hikâye-i Mikdâd

Authors : Rabia Şenay Şişman

Pages : 238-269

Doi:10.62605/ufb.1689298

View : 71 | Download : 301

Publication Date : 2025-11-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Değişen inanç sistemi sonrası tanışılan yeni kültür muhitleri bünyesinde yeni edebî türlerle karşılaşılmıştır. Bunlardan biri olan Mikdâd ile Miyâse konulu anlatılar menkabevî-mucizevî temalı lirik-epik vasıflarıyla destanlara yakın bulunmuş; hem sözlü gelenekte hem mensur-manzum, tercüme-telif metinlerle nesilden nesile sevilerek aktarılmıştır. Yazıda Mikdâd-Miyâse hikâyesinin manzum biçimli bir nüshası 15-16. yüzyıl dil kullanımlarını örneklendirmek maksadıyla incelenmiştir. Eksik olan eser, mesnevi düzeninde sıralı 386 beyittir ve “Kastamonu Halk Kütüphanesi”nde Manzûm Hikâye-i Mikdâd adıyla kayıtlıdır. Savaş ustası kahramanlardan oluşan kişileri, dövüş betimlemeli heyecanlı olay örgüsüyle gazânâmeyi andıran hikâyede temel motif aşktır. Eski Anadolu Türkçesi dil özellikleriyle ilgili tipik kullanımlara dikkat çekilen çalışmada manzum metin çeviri yazı yöntemiyle Lâtinize edilmiş; halk hikâyesi konulu araştırmalara katkı sunmak düşüncesiyle aynı kelimelerde tekrar eden ayrı yazımlar, ödünçlemelerde saptanan alışılmış dışı biçimler, arkaik dil kullanımları gibi saptanmış farklılıklar üzerinde durulmuştur. Ödünçlemeler yönüyle EAT döneminin temiz dil özellikli olması ve yeni Türk dilinin hazırlayıcılarından sayılması, dil tanıklıklarıyla yüklü önemli veriler içeren ürünü değerli kılan niteliklerin başlıcalarıdır. Aşk, kahramanlık, yiğitlik, hak, adalet gibi kavramların olay örgüsü içinde başarılı işlenişi; anlatı-dinleyen arası duygu alışverişini etkin kılan ve muhatabı içine çeken hikâye kurgusuyla eser başta dil, edebiyat, tarih olmak üzere toplumla ilişkili aile, eğitim, siyaset gibi disiplinlere katkı sağlayıcı donanımlara sahip kıymetli bir kaynaktır.
Keywords : Mikdâd ile Miyâse, manzum hikâye, mesnevi, EAT dönemi, Türk dili

ORIGINAL ARTICLE URL