Bir Mimarlık Tarihi Arşivi Olarak Sinema İmgeleri? Modern Mekânın Mizansen Üzerinden Yeniden Anlatımı

Authors : Gizem Aslan, Ezgi Yavuz

Pages : 159-184

Doi:10.53979/yillik.1532709

View : 239 | Download : 411

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :II. Dünya Savaşı’nın toplumlar üzerindeki dönüştürücü ve yıkıcı etkisi yeni bir dünya düzenini inşa ederken, gündelik hayatın pek çok alanında olduğu gibi barınma ihtiyacını da küresel bir konut sorunu haline getirmiştir. Dünyada farklı coğrafyalarda farklı politikalarla çözülmeye çalışılan bu sorun Türkiye’de özellikle 1950’li ve 60’lı yıllara denk düşen kırsaldan kente yaşanan iç göçle beraber çözülmesi gereken büyük bir kentleşme sorunu olarak karşılık bulmuştur. 1960’lı yılların Türkiye’sinde askeri darbe ve onun ertesinde yaşanan anayasa değişikliği, gündelik yaşantıda olduğu gibi düşüncenin ifadesindeki değişimleri de beraberinde getirmiştir. Türk sinemasında 1960’lı yıllardan 1980’lere uzanan toplumsal gerçekçi eğilimler, düşüncenin ifade sahasına karşılık gelen ve yaşanan değişimleri gündelik hayat kesitleri üzerinden yansıtan bir görme aracına dönüşmüştür. Bu çalışma, sinemanın geçmişi yeniden üretme potansiyeline odaklanmayı amaçlarken, bunu modern konut sorununu ve üretimini içinde barındıran \\\"Otobüs Yolcuları\\\" (1961) filmi üzerinden yapmaktadır. Söz konusu film, sosyalist bir gündemle iç içedir ve modern mimariyi şekillendiren dinamikleri ve kentsel bağlamdaki tezahürünü tasvir etmektedir. Film, “mizansen”in yeniden bağlamsallaştırılmasının modern inşa edilmiş mekanın tarihsel anlatısına nasıl katkıda bulunduğu sorusuna odaklanan eleştirel bir analize tabi tutulmuştur. Filmde, gerçek mekanlar ve deneyimleme biçimleri, sinematik anlatı uğruna, çerçeveleme ve düzenleme yoluyla manipüle edilmiştir. Gündemdeki mimari, kentsel ve sosyolojik konular sabit kalırken, modern mimarlığın ve yaşamın sinematik temsiliyeti değişir ve karşıtlıkların merkezine konumlanır. Bu makale, sinemanın geçmişi yeniden anlatma yeteneğine odaklanırken sinemada mekan kullanımının özgün biçim ile manipüle edilmiş olan arasındaki salınımına dikkat çeker. Hareketli görüntülerin, geçmişi yeniden üreterek ve yeniden anlatarak, mimarlık tarihyazımına katkıda bulunma potansiyeli olan yeni bir bakış açısı ve taze bir okuma sunduğu varsayılır.
Keywords : Sinematografik Anlatı, Toplumsal Gerçekçi Türk Sineması, Mizansen, Modern Mekan, Mimarlık Tarihyazımı

ORIGINAL ARTICLE URL