Ayazma Kapı`da Tartışmalı Bir Arazi: On Dokuzuncu Yüzyıl İstanbul`unda Bir Kentsel Mülkiyetin Biyografisi

Authors : İhsan Sefa Özer

Pages : 127-158

Doi:10.53979/yillik.1684519

View : 392 | Download : 392

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, İstanbul’un Unkapanı bölgesinde yer alan Kaygan İskelesi olarak adlandırılmış bir iskele üzerine on dokuzuncu yüzyılın büyük bölümüne yayılan mülkiyet anlaşmazlıklarını konu edinmektedir. Pek çok aktörün senedini, arzuhallerini ve resmi dairelerin yazışmalarıyla haritaları içeren Osmanlı arşiv kaydı, Kaygan İskelesi\\\'nin biyografisinin yazılmasına imkan tanır. Bu belgelerin akışını takip eden çalışma, kentte mekansal politikalara dahil olan çeşitli aktörlerin profilini çıkarmaktadır. Bu yüzyıl, mülkiyet rejimlerinde çakışan ve çoğul hakları barındıran yapıların, tekil ve dışlayıcı mutlak mülkiyet rejimlerine evrildiği dönem olarak ele alınır. Bu, Osmanlı\\\'da arazi hukukunda gayrimenkul üzerinde yapılacak işlemleri kısıtlayan kayıtların büyük ölçüde ortadan kalkacak şekilde reforme edilişi süreciyle çakışır. İstanbul\\\'daki gayrimenkullerin büyük çoğunluğuna sahip olan vakıflara ait mülkiyet metinlerinin kullanıldığı bu anlaşmazlıkları takip etmek, bu tarihsel sürecin gündelik hayatta nasıl ifade bulduğunu gözlemleme fırsatı vermektedir. Diğer taraftan bu dönemde kentsel reformlar ve nüfus artışıyla bağlantılı olarak tuğla imalatının artışı ve buharlı makinelerin kentte yayılması Unkapanı civarındaki emtia akışını hızlandırmıştır. Bu gelişmeler anlaşmazlıklarda tarafların iddialarını destekleyecek sosyo-ekonomik bağlamın unsurlarını oluşturacaktır. Tuğla imalatı, buhar makineleri ve hukuk metinlerinin kesişiminde şekillenen bu biyografide tekrar eden bir mahiyet olduğu iddia edilmektedir: Mülkiyet metinlerinin özgül yapısına ve değişmekte olan idari yapıya bağlı olarak kesişen yetkiler, çelişen kamu yararı fikirleri, farklı hukuki kategorilerinin birbirine girmesi muğlak kalan sınırların ifadesi olmuştur. Çalışma on dokuzuncu yüzyıl İstanbul\\\'unda kentsel mülkiyet anlaşmazlıklarında hangi aktörlerin, evrakların ve kurumların fail olduğunu, mülkiyet rejimindeki değişimin izlerini ve kesişen sınırların sosyo-hukuki bağlamını ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Keywords : Kaygan İskelesi, tuğla imalatı, buhar makineleri, mülkiyet metinleri, sınırlar

ORIGINAL ARTICLE URL