SEVGİ SOYSAL’IN TUTKULU PERÇEM ESERİNDE BEDEN, TOPLUMSAL CİNSİYET VE KİMLİĞİN ALT ÜST EDİLMESİ

Authors : Elif Cengiz
Pages : 451-472
Doi:10.26517/ytea.610
View : 171 | Download : 247
Publication Date : 2025-12-01
Article Type : Research Paper
Abstract :Sevgi Soysal’ın Tutkulu Perçem (1962) adlı eseri kadın anlatıcıların merkezde olduğu, kadınlık hakkında çeşitli deneyimlerin anlatıldığı bir öykü kitabıdır. Kurgusunda toplumsal cinsiyet, beden ve mekân gibi unsurları öne çıkaran bu öyküler, karakterlerin kimlik performansları bağlamında akışkan ve değişkendir. Öykülerde, mekân ve beden kurguları üzerinden kadın karakterlerin toplumsal cinsiyet kimlikleri alt üst edilir. “Alt üst etme” kavramı, Judith Butler’ın kuramında toplumsal cinsiyetin bilinçli bir parodisinin yapılabileceğini ifade etmek için; toplumsal cinsiyetin istikrarsız ve kendi içinde tutarsız bir kimlik kategorisi olduğunu vurgulamak için kullanılır. Tutkulu Perçem de içeriğinde toplumsal cinsiyet kimliğinin istikrarsızlığını ortaya çıkaran öyküler barındırır. Özellikle “Tutkulu Perçem”, “Kalabalıklarda”, “On Bir Ayın Birisinde…”, “Düşmanlığı Olan…”, “Diyerekten Bizi…”, ve “Üç Portakalın Aşkı” adlı öyküler beden formlarının bozulması, beden sınırlarının bulanıklaşması ve toplumsal cinsiyet normlarının ihlal edilmesi bağlamında dikkat çekicidir. Sınır aşımı ve ihlaller, öykülerde iğrenç (abject) ve grotesk imgeleri kurar. Eril tahakküm unsurları da göz önünde bulundurularak yapılan analizde kadın karakterlerin özel hayatlarında baskı uygulayan veya bedenlerine tacizde bulunan erkek figürlerle çatışma halinde olduğu görülür. Öykülerde grotesk imge, bu erkek figürlerini ve tahakküm düzenini ortaya çıkarmak ve dönüştürmek için kullanılırken; iğrenç (abject) ise kadın karakterin kendisi için ve kendini keşfederken gerçekleştirdiği yıkıcı eylemler için kullanılır. Bu çalışma, Tutkulu Perçem’de toplumsal cinsiyet kimliği ve bu kimliğin alt üst edilme biçimlerini Judith Butler’ın söz konusu kavramını merkeze alarak Mihail Bahtin ve Julia Kristeva’nın kuramlarıyla inceler. Bunun yanı sıra öykülerde ortaya çıkan alt üst etme biçimlerinin yıkıcı etkisini, edebiyatın olanakları bağlamında tartışmaya açar.
Keywords : Tutkulu Perçem, toplumsal cinsiyet, alt üst etme, grotesk, iğrenç

ORIGINAL ARTICLE URL