Ebû Hayyân’ın Menhecu’s-Sâlik fi’l-Kelâm ʻalâ Elfiyyeti İbn Mâlik Adlı Eseri ve İstişhâd Yöntemi

Authors : Yakup Ziyaalp
Pages : 343-368
Doi:10.58657/batmanakademi.1781771
View : 41 | Download : 41
Publication Date : 2025-12-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Bu çalışma, Endülüs’ün önde gelen dil âlimlerinden Ebû Hayyân el-Endelusî’nin Menhecu’s-sâlik fî’l-kelâmi ʿalâ Elfiyyeti İbn Mâlik adlı eserini, özellikle eserde kullandığı istişhâd yöntemine odaklanarak incelemektedir. Eser, İbn Mâlik’in meşhur Elfiyye’sini ayrıntılı biçimde şerh etmek, nahiv meselelerindeki görüş ayrılıklarını ortaya koymak ve farklı ekollerin (Basra ve Kûfe) yaklaşımlarını mukayeseli olarak değerlendirmek amacıyla kaleme alınmıştır. Araştırmada, Ebû Hayyân’ın istişhâd anlayışı bağlamında kullandığı deliller; Kur’ân-ı Kerîm, kıraat farklılıkları, hadis rivayetleri, Câhiliye ve Muhadramûn dönemlerine ait klasik Arap şiirleri, fasih kabul edilen nesir örnekleri ile nahiv usûlündeki kıyas ve icmâʻ gibi nahiv usûlü delilleri çerçevesinde ele alınmıştır. Ebû Hayyân’ın delil hiyerarşisinde semâʻî kaynaklara mutlak öncelik verdiği; şiirle istişhâdda, yalnızca dil bakımından güvenilir dönemlere ait beyitleri tercih ettiği; hadis ve nesir örneklerinde ise metin güvenliğine ve isnad sağlamlığına dikkat ettiği görülmektedir. Kıyası, ancak semâʻî delillerle desteklenmesi hâlinde geçerli saymış; icmâʻı ise nass ile çelişmemek şartıyla muteber görmüştür. Muvelledûn dönemine ait şiir ve nesir örneklerini istişhâd amacıyla büyük ölçüde reddetmiş; bunları ancak açıklayıcı veya istisnaî örnekler olarak kullanmıştır. Menhecu’s-sâlik, titiz kaynak seçimi, metodolojik netlik, ekoller arası mukayeseye dayalı analitik yaklaşım ve eleştirel üslubu ile hem Elfiyye şerhleri arasında hem de Arap dili ve nahiv araştırmaları literatüründe seçkin bir yere sahiptir. Bu yönüyle eser, yalnızca klasik nahiv tartışmalarını yansıtmakla kalmamakta, aynı zamanda dilsel verilerin değerlendirilmesinde dönemin metodolojik standartlarını ve Ebû Hayyân’ın ilmî şahsiyetini de açık biçimde ortaya koymaktadır.
Keywords : Arap Dili ve Belagatı, Ebû Hayyân, İstişhâd, Menhecu’s-Sâlik, Elfiyye

ORIGINAL ARTICLE URL