İhsan Altay Derlemeleri - Kastamonulu Âşık Haykurî Hayatı ve Şiirleri

Authors : Eyüp Akman

Pages : 15-62

View : 181 | Download : 659

Publication Date : 2025-05-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makalede Kastamonu Araçlı İhsan Altay’ın hayatı ve derlemeleri, Kastamonulu Aşık Haykurî’nin hayatı ve şiirleri üzerinde durulmuştur. İhsan Altay 1909-1942 yılları arasında yaşamıştır. 1936 yılında başladığı Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi’nden 1941 yılında mezun olmuştur. 1938 yılında fakülteye Pertev Naili Boratav’ın gelmesiyle folklor araştırmalarında, özellikle derlemelerde bir ivme gözükür. Boratav, kendisiyle beraber öğrencilerine de derlemeler yaptırır. İhsan Altay bunların başında gelir. 1940’lı yıllarda yaptığı derlemeleri maalesef erken vefatı dolayısıyla değerlendirememiştir. Ölümünden sonra onun derlemeleri DTCF arşivine bağışlanmıştır. Onun derlemelerinden Halk Edebiyatı alanının ilk doktoru olan Mehmet Tuğrul doktora tezinde, Pertev Naili Boratav da çeşitli eserlerinde yararlanmıştır. Bu derlemeler günümüzde Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı’nda yer alan Pertev Naili Boratav Arşivinde yer almaktadır. Bu makalede daha evvel adı duyulan fakat hayatı hakkında tam bir bilgiye sahip olamadığımız Kastamonulu Aşık Haykurî’nin hayatı ve şiirleri hakkında da bilgi verilmiştir. Aşık Haykurî’nin asıl adı Hüseyin’dir. 1887-1953 yılları arasında Kastamonu Kıyık köyünde yaşamıştır ve 1934 yılından sonra “Haykırlı” soyadını almıştır. Hüseyin Haykırlı aşıklığa özenmiş, dokuz perdeli sazı ile çevre köy ve ilçeleri dolaşarak hem sanatını icra etmiş hem de geçimini sağlamıştır. Haykurî ya da Haykırî mahlasını kullanan Hüseyin Haykırlı, ümmi bir saz şairidir, fakat irticalde başarılıdır. Saza hakimiyetinin yanında âşık makam ve usullerini de çok iyi bildiği anlaşılmaktadır. Şiirlerin geneline baktığımızda onların türkü veya uzun havaya benzediklerini görürüz. Mısra başlarındaki “amann, of” gibi ifadeler türkü ve uzun havalarda sık rastlanılan sözlerdir. Yine şiir sonunda tekrarlanan nakaratlar da onları türküye benzetmektedir. Şiirlerinde Haykurî; aşk acısından, gamdan, kederden, ayrılıktan, gam çeke çeke ömür geçirdiğinden, gençliğin elden gittiğinden, sevgililerinin merhametsizliğinden, söz eder. Ömrü, güzel peşinden koşmakla geçmiştir. Bu yönüyle onu Karacaoğlan’a benzetebiliriz. Bu şiirler edebî bakımdan fazla bir öneme sahip değildir. Şiirlerde belli bir vezin yoktur ama kafiyeye riayet edilmiştir. Bu makaleyle hiç bilinmeyen bir derlemecinin, yani İhsan Altay’ın hayatı gün yüzüne çıkmış, yine hakkında adından başka bir bilgiye sahip olmadığımız Aşık Haykurî’nin hayatı ve şiirleri tespit edilmiş olmaktadır.
Keywords : İhsan Altay Derlemeleri, Aşık Haykurî, Kastamonu Araç, Pertev Naili Boratav Arşivi

ORIGINAL ARTICLE URL