Biyopsikososyal Model’e göre Problemli İnternet Kullanımı: Bilişsel Davranışçı Terapi Uygulama Örneği

Authors : Ülkü Ayşe Bayram, Servet Bayram

Pages : 125-137

View : 101 | Download : 236

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Review Paper

Abstract :Literatürde yapılan araştırmalar, problemli internet kullanımının sadece bireysel bir sorun olmaktan öte; biyolojik yatkınlıklar, psikolojik durumlar ve sosyal çevresel faktörlerin karmaşık bir etkileşimi sonucunda gelişen çok boyutlu bir süreç olduğunu göstermektedir. Bu kapsamda, problemli internet kullanımının anlaşılması ve etkili müdahalelerin geliştirilmesi için biyopsikososyal modelin kullanılması büyük önem taşımaktadır. Bu model, bireyin genetik yapısı, nörobiyolojik özellikleri, psikolojik durumu, sosyal çevresi ve kültürel etkileşimlerini bir bütün olarak ele alarak, sorunun kökenlerine daha kapsamlı bir bakış açısı sunmaktadır. Problemli internet kullanımında, biyolojik faktörlerin (örneğin dopamin sistemiyle ilişkili ödül mekanizmaları), psikolojik faktörlerin (düşük benlik saygısı, kaygı, kaçınma davranışları) ve sosyal faktörlerin (aile ilişkileri, arkadaş çevresi, kültürel normlar) karşılıklı etkileşim halinde olduğu görülmektedir. Bu çok boyutlu yaklaşım, problemli internet kullanımının tedavisinde ve önlenmesinde yalnızca bireysel değil, aynı zamanda toplumsal ve çevresel müdahalelerin gerekliliğini de ortaya koymaktadır. Bu çerçevede, Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), problemli internet kullanımında sıklıkla tercih edilen etkili bir psikoterapi yöntemi olarak görülmektedir. BDT seanslarında, bireyin internet kullanımına yönelik olumsuz düşünceleri, çarpıtmaları ve davranış kalıpları tespit edilerek, bunların yerine daha işlevsel ve gerçekçi düşünce biçimleri geliştirilmeye çalışılmaktadır. Örneğin, “İnternette olmadığım sürece kimse beni sevmez” gibi genelleştirilmiş ve işlevsiz bir inanç üzerinde çalışılırken, terapist danışana ait bu düşüncenin doğruluğunu sorgulatır ve kişide alternatif bakış açıları oluşturmaya çalışır. Ayrıca, zaman yönetimi, sosyal beceri geliştirme ve stresle başa çıkma teknikleri gibi beceriler öğretilerek, problemli davranışların azaltılması hedeflenir. BDT, bireyin biyopsikososyal faktörlerle şekillenen bağımlılığının farklı yönlerine müdahale ederek, kapsamlı bir iyileşme süreci sağlayabilmektedir. Bu çalışma, biyopsikososyal model çerçevesinde problemli internet kullanımının oluşum süreçlerini sistematik şekilde ortaya koyarak, hem akademik hem de pratik alanda bu sorunun anlaşılması ve çözümüne katkı sağlamayı hedeflemektedir.
Keywords : Biyopsikososyal model, problemli internet kullanımı, blişsel davranışçı terapi

ORIGINAL ARTICLE URL