OSMANLI ADLİYE TEŞKİLATINDA YENİLEŞME: MECLİS-İ VÂLÂ-YI AHKÂM-I ADLİYYE (1838-1868)

Authors : Süleyman Kekil

Pages : 112-125

Doi:10.52735/bellek.1833422

View : 80 | Download : 132

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Osmanlı Devleti klasik adliye teşkilatı, temel olarak kadı mahkemeleri ve şer’i hukuk düzeni üzerine oluşturulmuştu. XIX. yüzyılda idari yapının karmaşık bir hal alması, adli ve hukuk yapısında birliğin olmaması Osmanlı adliye teşkilatında köklü bir reform ihtiyacını zorunlu hale getirdi. Bu nedenle 1838 yılında Meclis-i Vala-yı Ahkâm-ı Adliye Osmanlı adliye teşkilatında idari ve yargı görevini yerine getiren bir kurum olarak oluşturuldu. Bu kapsamda yasaların hazırlanması ve uygulanması, idari karmaşıkların çözümü, yüksek rütbeli memurların yargılanması ve reformların uygulanması gibi görevleri bulunmaktaydı. Ayrıca bu meclis sadece yargı organı olarak değil aynı zamanda devletin yönetimine ilişkin politikaların belirlenmesinde etkin rol oynuyordu. Tanzimat Fermanı ilan edildikten sonra yeniliklerin uygulanmasında yaşanan aksaklıkları gidermek amacıyla yetkileri daha da genişletildi. Meclis-i Vala ile birlikte oluşturulan ve senato gibi görev yapan Meclis-i Ali-i Umumi, Tanzimat ile gelen kanunların uygulamalarının görüşüldüğü üst düzey bir danışma ve karar organı olarak kuruldu. Meclis-i Vala üyeleri, bakanlar ile üst düzey devlet adamlarından meydana gelen meclis, Meclis-i Vala‘nın almış olduğu kararları değerlendirmekle görevliydi. Tanzimat Fermanı’ndan sonra Meclis-i Vala’nın işleyişinde düzenlemeler yapıldı. 1854 yılında yapılan düzenleme ile devlet işlerinin yoğunlaşması sonucunda oluşan aksaklıkları gidermek ve Meclis-i Vala’nın iş yükünü hafifletmek amacıyla yasama organı olan Meclis-i Ali Tanzimat kuruldu. Meclis-i Vala ise yüksek bir yargı organı olarak çalışmalarına devam etti. Bu ikili yapı ihtiyaçlara cevap veremedi ve iki meclis arasında yetki karmaşası meydana geldi. 1861 yılında yapılan düzenleme neticesinde her iki meclis Meclis-i Vala-yı Ahkâm-ı Adliye adı altında birleştirildi. 1868 yılına kadar varlığı devam ettiren meclis, çıkarılan bir karar ile Şuray-ı Devlet ve Divan-ı Ahkâm-ı Adliyye olmak üzere ikiye ayrılarak kapatıldı. Bu araştırmada, Meclis-i Valay-ı Ahkâm-ı Adliye’nin Osmanlı adliye teşkilatı içerisindeki önemini daha iyi anlamak amacıyla kuruluşu, yapısı, görevleri ve gelişimi hakkında ayrıntılı bilgiler verilerek özgün bir şekilde değerlendirildi. Araştırmada arşiv kaynakları ve literatürden yararlanıldı. Konu hakkında yapılan araştırmalar incelenerek bulgular arasında sentezleme yapıldı.
Keywords : Meclis-i Vala, Adliye, Hukuk, Osmanlı Devleti, Yenileşme

ORIGINAL ARTICLE URL