Hz. Peygamber’in Damadı Ebü’l-Âs’ın Hayatı ve Şahsiyeti

Authors : Recep Erkocaaslan

Pages : 471-496

Doi:10.33460/beuifd.1770611

View : 82 | Download : 60

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Rebî‘ b. Abdüluzzâ ile Hz. Hatice’nin kız kardeşi Hâle bint Huveylid’in evliliklerinden Mekke’de dünyaya gelen Ebü’l-Âs, Hz. Zeyneb ile nübüvvetten önce evlenerek Hz. Peygamber’in ilk damadı olma şerefine nail oldu. Nübüvvetten sonraki süreçte eşinin aksine müşrik olarak kalmayı tercih etti. Müslümanların Medine’ye hicret ettiği dönemde eşi Hz. Zeyneb’in hicrete katılmasına müsaade etmedi. Bedir Gazvesi’ne Mekkeli müşriklerin safında katılan Ebü’l-Âs, bu gazve esnasında Müslümanlara esir düştü. Hz. Peygamber onu, Hz. Zeyneb’i Medine’ye göndermesi karşılığında serbest bırakınca, Mekke’ye döndü ve söz verdiği gibi Hz. Zeyneb’i ve çocuklarını Medine’ye gönderdi. Ebü’l-Âs ve Hz. Zeyneb çifti yaklaşık altı yıllık bir ayrılıktan sonra 7/628 tarihinde Ebü’l-Âs’ın Müslüman olması ile tekrardan bir araya geldi. Ancak kısa bir süre sonra Hz. Zeyneb hayatını kaybetti. Eşinin ölümünün ardından yaklaşık dört yıl daha yaşayan Ebü’l-Âs 12/634 tarihinde Medine’de vefat etti. Hz. Peygamber’in diğer damatları Hz. Osman ve Hz. Ali nübüvvetin ilk günlerinden itibaren İslâm dinini kabul etmiş kimselerdi. Ebü’l-Âs ise takriben yirmi yıl boyunca İslâm dinine girmedi. Hz. Peygamber’in bu müşrik damadına karşı tavrı onun hoşgörüsü ve insanlara hangi özellikleri üzerinden değer atfettiğini göstermesi açısından kıymetlidir. Ebü’l-Âs çok geç bir tarihte İslâm dinine girmiş olsa da dürüstlük, ahde vefa ve güvenilirlik gibi oldukça güzel hasletlere sahip bir insandı. Hz. Zeyneb ve çocukları için de iyi bir koca ve iyi bir babaydı. Hz. Peygamber bu güzel hasletleri sebebiyle damadı hakkında olumlu bir bakış açısına sahipti. Hz. Peygamber’in damadına karşı bu olumlu tavrı onun insanlara sadece iman durumları üzerinden bir değer atfetmediğini ortaya koyması açısından oldukça önemli bir örnektir. Tespit edilebildiği kadarıyla Ebü’l-Âs hakkında Türkçe, Arapça ve İngilizce literatürde herhangi bir özel çalışma bulunmamaktadır. Dolayısıyla bu çalışmanın Ebü’l-Âs’ın hayatının tüm yönlerini ilmî bir üslupla ortaya koyarak alandaki önemli bir boşluğu dolduracağı ifade edilebilir. İslam tarihi kaynaklarında genellikle eşi Hz. Zeyneb’in ve çocuklarının merkeze alındığı bir kurgu üzerinden anlatılan Ebü’l-Âs’ın hayatının bütün yönlerinin ortaya konulması sahâbe neslinin tanınması açısından da önem arz etmektedir. Çalışmada en eski müelliflerin eserlerinden başlanarak onun hayatının tüm yönlerine dair bilgiler kronolojiye uygun olarak sistematik bir şekilde sunulmaya gayret edildi. Çalışmanın bu kısmında tasvirî bir metot takip edildiği ifade edilebilir. İlk dönem kaynaklarında Ebü’l-Âs’ın hayatına dair bilgiler verilirken birbirinden oldukça farklı pek çok rivayet aktarılmaktadır. Bu rivayetlerin bir kısmı birbirlerindeki eksik yönleri tamamlarken bazı rivayetler ise çok derin tenakuzlar barındırmaktadır. Mevcut rivayetlerin hangilerinin doğru olduğu tespit edilmeye çalışılırken çalışmanın bazı kısımlarında ravilerin güvenilirlik durumları ele alındı. Çalışmanın genelinde ise Ebü’l-Âs ile ilgili aktarılan rivayetler genel İslâm tarihi anlatımları ile karşılaştırılarak tahlil edilmeye çalışıldı. Bu sayede, genel kabul gören tarihi olayların akışına uymayan bazı aktarımlar elenebildi. Birbirleriyle tenakuz halinde gibi gözüken bazı rivayetlerin ise uzlaştırılabileceği gösterildi. Sonuç olarak Ebü’l-Âs özelinde tarihi bir şahsiyete dair rivayetlerin nasıl değerlendirilebileceğinin bir örneği sunulmaya gayret edildi.
Keywords : İslam tarihi, Hz. Peygamber, Ebü’l-Âs, Hz. Zeyneb, Ümâme, Ali

ORIGINAL ARTICLE URL