BRİTANYA İMPARATORLUĞU’NUN İNGİLİZ DOĞU HİNDİSTAN ŞİRKETİ ARACILIĞIYLA MODERN DÜNYA’YI ŞEKİLLENDİRİŞİ: ŞİRKET-DEVLET MODELİ BAĞLAMINDA BİR DEĞERLENDİRME

Authors : Kerem Yıldırak

Pages : 157-188

Doi:10.14514/beykozad.1610380

View : 63 | Download : 108

Publication Date : 2025-12-17

Article Type : Review Paper

Abstract :Şirket-devlet modeli, modern devleti biçimlendiren, egemenlik ve ticari yapıları kaynaştıran bir yönetim anlayışıdır. Bunun somut hali olarak İngiliz Doğu Hindistan Şirketi (EIC-English East India Company) devletin siyasi, askeri ve hukuki gücünü ekonomik yeteneklerle bütünleştirerek yeni bir küresel yönetim anlayışını inşa etmiştir. Bu çalışmada, modellemeye ağırlık verilerek şirket-devletin EIC üzerinden bir değerlendirmesinin yapılması amaçlanmaktadır. Araştırma şirket-devletlerin, özellikle EIC üzerinden gelişen sömürge ticaretinin ve denizaşırı egemenlik faaliyetlerinin itici gücü olduğunu varsaymaktadır. Araştırmada, şirket-devlet modelinin yerel ve ulusal düzeydeki egemenlik ve hukuki dayanak anlayışında yarattığı dönüşüm sorgulanarak, bu dönüşümün modern devletin temel ilkeleri olan güç, yetki ve yasal geçerlilik gibi kavramların geleneksel tanımlarına etkisi değerlendirilmektedir. Değerlendirme için içerik analizi yöntemine başvurularak konu hakkındaki ikincil veri kaynakları çalışmanın amacına matuf tasnif edilmiş ve anlam bütünlüğü içinde incelenmiştir. Bu bağlamda şirketin ekonomik çıkarlarının diplomatik imtiyazlar ve askeri güç gibi unsurlarla birleşimi, modern devlet anlayışını aşan küresel bir şirket-devlet egemenliği biçimi ortaya çıkarmıştır. Böylece EIC yukarıdan aşağıya bir yönetim sistemi kurarak ve devlet mekanizmasının düzenleme, denetleme ve kontrol yetkilerini egemenlik çerçevesinde kullanarak meşruiyetini bu yeteneklerden alan bir şirket-devlet modeli niteliğinde değerlendirilebilir.
Keywords : Britanya İmparatorluğu, İngiliz Doğu Hindistan Şirketi, Şirket-Devlet

ORIGINAL ARTICLE URL