Klasik Dönemde Fıkıh Usulü İlminde Disiplinlerarası Etkileşim ve Özgün Yapı Arayışı

Authors : Mehmet Sayğın
Pages : 293-315
Doi:10.34085/buifd.1756814
View : 101 | Download : 89
Publication Date : 2025-12-25
Article Type : Research Paper
Abstract :Fıkıh usulü, İslâm hukukunun teorik temelini oluşturan ve hüküm istinbatında kullanılan yöntemleri sistemleştiren bir disiplindir. Tedvin süreciyle birlikte bu amaç çerçevesinde şekillen usul ilmi, zamanla kelam, mantık, fıkıh, dil ve cedel gibi ilimlerden kavramlar devralarak içerik bakımından genişlemiş, hatta İslâm dışı düşüncelerle tartışmalara girmiştir. Ancak bu genişleme, zamanla disiplinin özgün yapısından ayrışmasına ve fuzuli ayrıntılarla dolmasına yol açmıştır. V/XI. yüzyıldan itibaren bazı usulcüler, bu unsurların ayıklanarak ilmin tecdid edilmesi gerektiğini savunmuşlardır. Bu bağlamda ortaya çıkan yaklaşımlar çeşitlilik arz etmiş; kimi usulcüler meseleyi metodolojik, kimileri pedagojik, bazıları ise her iki boyutu birlikte ele almış; diğerleri ise daha çok pratik işlevsellik ve gaye merkezli boyuta yoğunlaşmıştır. Ayrıca, bazı âlimler belirli ilimlere, bazıları da usulün kimi temel meselelerine mesafeli tutumları sebebiyle bu tartışmalara katılmışlardır. Bu çalışma, fıkıh usulündeki içerik genişlemesini ve bu genişlemenin doğurduğu teorik problemleri ele almayı amaçlamaktadır. Aynı zamanda, fıkıh usulüne kaynaklık eden ilimlerden gelen meselelerin fıkıh usulünün özgün yapısına etkilerini çözümlemeye çalışmaktadır. Klasik dönemde bu konuda görüş bildiren usulcülerin yaklaşımları mukayeseli bir şekilde ele alınarak, bu yaklaşımların hangi sistematik içinde sunulduğu incelenmektedir. Çalışma, tarihsel bir perspektiften fıkıh usulünün metodolojik özünü koruma çabalarını ortaya koymayı hedeflemektedir. Bunun yanında, konuyla ilgili yapılan tartışmaların, fıkıh usulünün teorik yapısında ve pratik uygulamalarında nasıl bir dönüşüm meydana getirmek istediği ortaya konmaktadır. Bu bağlamda, çalışmada kullanılan nitel araştırma yöntemiyle elde edilen veriler, sonuç bölümünde karşılaştırılarak ve teorik çerçevede çözümlenerek sunulmuştur. Bu yaklaşım, fıkıh usulünün tarihsel gelişimi ve modern dönemdeki yerini anlamak için önemli bir katkı sunmaktadır.
Keywords : Fıkıh Usulü, Kaynak İlimler, İçerik Genişlemesi, Yaklaşımlar, Özgün Yapı

ORIGINAL ARTICLE URL