Bağdat Baş Kadısı Ebû Abdillah ed-Dâmegānî’nin Mezhebî Kişiliği ve Dönemin Selçuklu Ülkesindeki Mu‘tezilî Politik Anlayışa Etkisi

Authors : Hamza YEŞİLDAL

Pages : 168-179

Doi:https://doi.org/10.5281/zenodo.14567447

View : 30 | Download : 6

Publication Date : 2024-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Büyük Selçukluların ilk dönemi Hanefî-Mu‘tezilî birlikteliğinin revaçta olduğu bir dönemdir. Sultan Tuğrul Bey döneminde Büyük Selçuklu coğrafyasında bu birliktelik önemli bir komumdadır. Bu iki ekolün birbiri ile uyum içinde olması hem siyasî hem de ilmî yönden kendisine dayanak bulmuştur. Siyasî yönden özellikle Büyük Selçuklu Sultanı Tuğrul Bey ve onun veziri Amîdülmülk el-Kündürî önemli şahıslardır. Fakat bunun yanında konunun en önemli yönü, ilmî boyutudur. Konu bu açıdan ele alındığında siyasî boyutundan ziyade ilmî açıdanda bu birlikteliği destekleyen veya en azından bu birlikteliğin dönemin uleması tarafından nasıl değerlendirildiği açığa kavuşturulmalıdır. Konuyu irdelediğimizde karşımıza en önemli şahıs olarak Bağdat baş kadısı Ebû Abdillah Muhammed b. Ali b. Muhammed ed-Dâmegānî (ö. 478/1085) çıkmaktadır. Zira kendisi, Büyük Selçuklu devletinin kuruluş yıllarında yaklaşık otuz yıl Bağdat baş kadılığı yapmış, bu görevi süresince Hanefî-Mu‘tezilî politikalar Selçuklu ülkesinde revaç bulmuştur. Ayrıca kendisi Kādılkudât/Baş kadı olduğundan diğer kadıların atamasında söz sahibi biri olarak Hanefî-Mu‘tezilî politikaların Selçuklu ülkesinde yayılmasında da etkili olduğu anlaşılmaktadır. Bu araştırmada Büyük Selçuklu devletinin ilk döneminde Sultan Tuğrul Bey ve Sultan Alparslan dönemlerinde Hanefî-Mu‘tezilî politikaların Selçuklu ülkesinde etkili olmasında Ebû Abdillah ed-Dâmegānî’nin rolü ve Mu‘tezile mezhebiyle olan ilişkisi ortaya çıkarılmaya çalışılacaktır.
Keywords : İslâm Mezhepleri Tarihi, Büyük Selçuklu Devleti, Dâmegānî, Baş Kadı, Hanefî-Mu‘tezilî, Bağdat

ORIGINAL ARTICLE URL