Çal ve Yöresi Ağızlarında Saklantı Ögeler

Authors : Fatma Kayilan Erek
Pages : 273-287
View : 92 | Download : 54
Publication Date : 2025-12-29
Article Type : Research Paper
Abstract :Dilde kimi sözcükler tamamen yok olurken kimileri ise deyim, atasözü gibi kalıp sözlerin bünyelerinde, bazen de gövde durumundaki bir sözcüğün kökünde saklanıp varlığını sürdürebilmektedir. Ağızlar belli bir kalıba sahip olmadıkları için bünyelerinde eski-yeni birçok öge barındırmaktadır. Dolayısıyla kelime hazinesi açısından yazı dilinden çok daha zengindir. Bu nedenle ağızlarda saklanarak varlığını devam ettiren fakat ölçünlü dilde kullanımdan düşmüş olan pek çok ögeye rastlamak mümkündür. Bu ögeler; ses, ek ve kelime düzeyinde olabilir. Bu konu ile ilgili alan yazında çeşitli çalışmalar yer almaktadır. Bu çalışmalarda saklanan bu ögeler için fosil, eskicil, arkaik, saklantı gibi adlandırmalar yapılmaktadır. Bu tür kelimeler belli bölge, ağız veya kavram alanlarında saklanmış olarak yapı ve/veya anlamlarını devam ettirir, bu dil olayı da söz konusu dil ögelerinin saklanmasıyla ilgilidir. Bu nedenle de söz konusu olgu saklantı olarak düşünülüp değerlendirilmelidir. Bu tip ögeler eski Türkçe özelliklerin çokça rastlandığı Güneybatı Anadolu ağızlarında ve özellikle de Denizli Çal yöresinde kullanılmaya devam etmektedir. Söz konusu ağızlar Oğuz Türkçesinin Batı Türkistan’dan itibaren gelişim ve değişim süreçlerini içinde barındırmaktadır. Bu dil çeşitliliği içerisinde önemli sayıda saklantı ögeye de rastlanmaktadır. Bu makalede Çal yöresinde tespit edilen ağız, an, uç, bayıt-, beñil, buy-, bürgü/pürgü, kak-, kakın-, or-, öt-, ötür-, sayrı, sındı, süs-, üzül-, yalık, yarın, yazı, yeñil, yeñ, yenç- gibi kelimelerin Çal ve yöresi ağızlarında sözcük köklerinde, gövdelerinde ya da söz gruplarının içinde saklanarak varlığını koruduğu tespit edilmiştir. Tespit edilen bu saklantı ögeler dilin tarihî lehçe bağlantılarının ortaya çıkarılması açısından kıymetlidir. Okuma-yazma oranının artması, köyden kente göç, gelişen teknoloji gibi çeşitli nedenlerle ağızlar kaybolmaya yüz tutmuştur. Son dönemde yoğunluk kazanan lisans ve lisansüstü derleme çalışmalarıyla ağızlar kayıt altına alınırken bu tarz çalışmalarla da saklantı ögelerin altı çizilmektedir.
Keywords : Saklantı, Eskicil, Arkaik, Çal ve Yöresi Ağızları

ORIGINAL ARTICLE URL