Kabilecilik ve Hukuksuzluk

Authors : Yaşar Ünal

Pages : 17-47

Doi:10.51553/bozifder.1766567

View : 88 | Download : 60

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Cahiliye Dönemi ifadesi, Kur’ân’ın gelişiyle birlikte pek çok konuda değişim ve dönüşümün yaşandığı önceki süreci isimlendirmek için kullanılmaktadır. Söz konusu döneme adeta rengini veren özelliğin kan bağına dayalı güçlü bir kabilecilik anlayışı olduğu bilinmektedir. Bu bağlamda asabiyet duygusu ve kabilecilik olgusu toplumsal hayatın sürdürülmesinde olumlu birtakım özellikleri barındırmakla birlikte temeli yanlış atıldığı için çoğu zaman çeşitli haksızlıkların ortaya çıkmasının da kaynağını oluşturmuştur. Doğrusu Cahiliye Arapları arasında ortaya çıkan pek çok insafsızlığın, vahşetin, zulüm ve haksızlığın temelinde asabiyet merkezli kabileciliğin, başlangıcı nüzul öncesine kadar giden kabileler arası rekabetin, düşmanlık ve gruplaşmaların belirleyici olduğu anlaşılmaktadır. Ancak bu durum bizleri kabile içerisinde geçerli herhangi bir kanun ya da kurallar manzumesinin bulunmadığı sonucuna götürmemelidir. Aksine kabile içerisinde geçerli kanunlara riayet konusunda asla taviz verilmediği bilinmektedir. Buradaki asıl sorun kanunların objektif bir şekilde toplumun tamamına uygulanmaması meselesidir. Anlaşıldığı kadarıyla Cahiliye Dönemi Arap toplumunda kanunların uygulanması konusundaki standartsızlıklar ve keyfi uygulamalar hakkaniyeti sağlamak şöyle dursun pek çok haksızlığa yol açmıştır. Böylece kanunların olduğu ancak hukukun olmadığı bir toplumsal yapı ortaya çıkmıştır. Çalışmamızın başlığında “hukuksuzluk” şeklinde bir isimlendirmeye yer verilmesinin sebebi, kanunların uygulanmasının hukukun tesis edilmesi için tek başına yeterli olamayacağı şeklindeki kanaatimizdir. Zira hukukun gerçekleşmesinin temel şartı adaletin sağlanmasıdır. Başka bir ifadeyle ancak adaletin olduğu bir ortamda hukukun varlığından bahsedilebilir. Nitekim güçlünün değil, hakkın ve hukukun üstün tutulduğu bir sistemi ve toplumu öngören Kur’ân’ın önerdiği toplumsal yapı incelendiğinde söz konusu toplum için adalet sayesinde bütün insanların haklarının koruma altına alındığı, hukukun üstünlüğüne dayalı bir yönetim şeklinin öne çıkarıldığı görülebilecektir. Bu nedenle İslam’ın en önemli hedeflerinden biri, gönderildiği toplumda kabile sistemi üzerine kurulu asabiyet/soy esaslı sosyal yapılanmadan, hukukun üstünlüğüne dayalı devlet nizamına geçişi temin etmek olmuştur. Biz de araştırmamızda bireysel ve toplumsal anlamda son derece önemli bir yere sahip olan adalet ve hukuk arasındaki bu ayrılmaz ilişkiden hareketle İslam noktasında meselenin ele alınışını ve bu noktada Hz. Peygamber’in marifetiyle toplumsal zeminde nasıl bir değişim oluşturulmaya çalışıldığını irdelemeye çalıştık. Kur’ân’ın öngördüğü sistemin keyfi ya da indî/temelsiz kararlara dayanan değil aksine, hukukun üstünlüğünü esas alan, hukukî kaidelere tâbi olunmasını şart kılan bir içeriğe sahip olduğunu tespit ettik. Söz konusu içeriğin zamanın ruhuna uygun bir tarzda değerlendirildiğinde günümüzdeki karşılığına “Hukuk Devleti” denilebileceği kanaatindeyiz. Son olarak çalışmamızı oluştururken kavram analizi, tarihsel ve olgusal gerçeklik değerlendirmesi esas alınmış, nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi tercih edilmiştir.
Keywords : Kelam, Adalet, Hukuk, Hukukun Üstünlüğü, Hukuk Devleti, Kabile

ORIGINAL ARTICLE URL