Kastamonulu Ömer Fuâdî'de Metafizik: Birlik Kavramı

Authors : İrfan GÖRKAŞ

Pages : 57-75

View : 42 | Download : 19

Publication Date : 2016-06-29

Article Type : Research Paper

Abstract :“Osmanlıda felsefe var mıdır; varsa, ne tür bir felsefe vardır?” vb. sorular hep sorula gelmektedir. İşte bu yazı, bu genel soru/n/lar çerçevesinde alana mütevazı bir katkıyı amaçlamaktadır. Yazıda, öncelikle Aristoteles’in Metafizik’ inde yer verdiği birlik kavramı kısaca ele alınacak, sonra birlik kavramının ontolojik çerçevesi belirlenecektir. Akabinde klasik İslam felsefesindeki Birlik kavramının yer aldığı bağlam ortaya konulacaktır. Üçüncü olarak 17.yüzyıl Osmanlı düşünürü Kastamonulu Ömer Fuâdî’nin Birlik kavramı analiz edilecektir. Yani her düşünür olduğu gibi Ömer Fuâdî de birçok yönden ele alınma, muhtelif filozoflarla karşılaştırılma imkânına sahiptir. Sözgelimi düşünürümüz, Platon temele alınıp İbn Arabi üzerinden karşılaştırılabilir. Ancak bu yazıda, az önce belirtildiği gibi Aristoteles Metafizik’ i temelinde, düşünürün ‘Birlik’ düşüncesi ele alınacaktır. Düşünür Kastamonulu risalesinde, Birlik için iki kavram kullanmaktadır: ‘Tevhid’ ve ‘vahdet’. Tevhid’i ontolojik vahdete ilke yapmaktadır. Vahdet, tevhid ilkesiyle oluşa geçmekte, hakikatler dünyasını meydana getirmektedir. Bu hakikatler İbn Arabi felsefesinin isimleridir (esma). İsimler asıllardır. Oluşun ikinci ilkesi cisim’le çokluk (kesret) ve değişim (mübeddel) meydana gelmektedir. Değişim, insanı Birlik dünyasından indirmekte ve hakikatleri unutturmaktadır. Düşünürün insan özelinde ele aldığı bu oluş, kısaca bir dairesel/göksel hareket (hareketü’s-sema)  yani aşağı/iniş/hareketi (nüzul) ile yukarı/dönüş (uruc) hareketinden ibarettir. Hareketin ilkesini ise Birlik’i sözlü tekrar/hatır/lama (zikr-i tevhid) ilkesi oluşturmaktadır. Söz tekrarlı hatırlama, insanda aşkı ortaya çıkaracaktır. Bu bakımdan Ömer Fuâdî, cisim içindeki yüreği/gönlü Vahdet/hakikat dünyasına bakan bir ayna, levha kabul etmektedir. Aşklı hatırlamalarla hakikat dünyası bu aynada/levhada görünecek, insan onunla Birlik dünyasına katılacaktır. O nedenle insan dünyadan ayrılıncaya kadar birlik durumunu muhafaza edip devam etmelidir. Çünkü insanın dünyadaki durumu, göçmen kuşların dünyaya gelip ödevlerini yapıp dönmelerine benzemektedir.  
Keywords : Kastamonulu Ömer Fuâdî, Klasik İslam Düşüncesi, Birlik, Ruh, İniş, Dönüş

ORIGINAL ARTICLE URL