Millî Mücadele’ye Katkısı Bağlamında Tarihi ve Güncel Fonksiyonlarıyla Hâtûniye Tekkesi

Authors : Nuran Çetin

Pages : 177-222

Doi:10.51553/bozifder.1639050

View : 27 | Download : 39

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Osmanlı toplum hayatının önemli kurumları arasındaki tekkeler; tarihî zenginliği, kültürel birikimi, geçmişten bugüne gelen mimarî yapısı, sahip olduğu fonksiyonları ve yaptığı faaliyetleriyle üzerinde durulması gereken bir sahayı teşkil etmektedir. Bu bağlamda tekkeler, kuruluşlarından itibaren kardeşlik, hoşgörü, birlik, beraberlik temelinde her sınıftan insanın kaynaşmasını sağlamış; mütevazı yapılarında düzenledikleri zikir meclisleriyle, imân, ibadet, ahlâk boyutunda muhabbet eksenli sürdürdükleri ilmî-irfânî ders ve sohbet ortamlarıyla toplumsal hayatın vazgeçilmez dinamik unsurları arasında yer almıştır. Fethedilen bölgelerin kalıcı olarak yurt edinilmesinde önemli rol oynayan tekkeler, zor zamanlarda vatan savunmasında öne çıkmıştır. Bu tekkelerden biri de Eyüpsultan’da Millî Mücadele’nin merkezi olan Hâtûniye Tekkesi’dir. Hâtûniye Tekkesi, günümüzde yenilenen müştemilâtıyla, geçmişi bugüne taşıyan hazîresindeki mezar taşı kitâbeleriyle İstanbul’un sayılı dergâhlarından biridir. Gizlice silâh sevkiyatı yaparak, Millî Mücadele’ye verdiği destekle adını duyuran tekke, tarihî süreçte bir ilim yuvası anlamında dönemin mesnevîhânesi olarak da ünlenmiştir. Bu makalede Millî Mücadele’deki katkılarıyla tanınan, hazîresinde pek çok önemli ismi barındıran, Kâdirî, Nakşî, Mevlevî usûl ve âyinlerine ev sahipliği yapan, Mesnevî derslerinin icrâsıyla İstanbul’da Mevlevî kültürünün gelişmesini sağlayan Hâtûniye Tekkesi, ulaşılabilen kaynak ve belgeler ışığında incelenmiştir. Hâtûniye Tekkesi’nin geçmişten bugüne gelen serüvenini ve toplumsal hayata katkısını tanıma gayesiyle ele alınan bu makale, iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Hâtûniye Tekkesi’nin inşâsı, anılagelen isimleri, bulunduğu konumu, tarîkat faaliyetleri, âyin günü, Millî Mücadele’deki rolü, dergâha hizmet eden postnişînler üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde ise söz konusu tekkenin hazîresi, müştemilâtı, bugünkü durumu tetkik edilmiştir. Diğer taraftan adı geçen dergâhın hazîresindeki mezar taşları, günümüzdeki konumuyla ele alındığı için hazîre kısmı tekkenin güncel fonksiyonları başlığı altında değerlendirilmiştir. Bu çalışma kapsamında hem literatür hem saha incelemesi yapılmış ve Hâtûniye Tekkesi’nin güncel durumu yerinde gözlemlenmiştir. Tekkenin güncel fotoğrafları çekilmiş ve mezar taşı kitâbeleri incelenmiştir. Tekkenin fizikî değişiklikleri hakkında ilgililerden bilgi alınmış, bununla birlikte İstanbul 1 Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Müdürlüğü Arşivi’nde tekkenin eski hâline dair araştırma yapılmıştır. Ayrıca Eyüpsultan Belediyesi’nden tekkenin önceki yıllara dair fotoğrafları temin edilmiştir. Eyüpsultan’da tarihî birikimin ve tabii güzelliklerin buluştuğu mevkide bulunan Hâtûniye Tekkesi; Kurtuluş Savaşı’ndaki stratejik önemiyle, Hüsâmeddin Efendi gibi iyi yetişmiş meşâyıhın faaliyetleriyle, yüklendiği fonksiyonlar gereği farklı isimlerle anılmasıyla, devrine ışık tutan çok sayıda mezar taşı kitâbesiyle, toplumun ilmî, irfânî, edebî hayatına katkı sunan hizmetleriyle İstanbul’un önemli tekkelerinden biri olmuştur.
Keywords : Tasavvuf, Tekke, Vatan Savunması, Millî Mücadele, Hâtûniye Tekkesi.

ORIGINAL ARTICLE URL