Osmanlı Mimarisinin Kilis’teki Nadide Bir Eseri: Canbolatoğulları Külliyesi

Authors : Akın Tercanlı
Pages : 327-364
Doi:10.51553/bozifder.1652023
View : 38 | Download : 26
Publication Date : 2025-06-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Kilis, Mercidâbık Muharebesi (1516) sonrasında Osmanlı Devleti’nin kontrolüne geçerek Halep’e bağlı bir sancak olmuştur. Yerleşim yerindeki yönetim değişikliği siyasi sonuçları kadar idari ve imar faaliyetleri açısından da birtakım yeniliklerin yaşanmasına ortam hazırlamıştır. Abbasi döneminden itibaren bölgede etkin bir aile olduğu anlaşılan Canbolatoğulları, Kilis’in yönetimi konusunda öne çıkmaya başlamıştır. Kasım Bey önderliğinde, Yavuz Sultan Selim Han ile başlayan aile ilişkilerinin diplomatik açıdan asıl yönü Kanuni Sultan Süleyman (salt. 1520-1566) zamanında belirlenmiştir. Babası Kasım Bey ile İstanbul’a gelen ve sarayda eğitim gören Canbolat Bey, Kilis’e sancakbeyi olarak atanmıştır. Kilis ve çevresinin öncelikli olarak güvenliğinden sorumlu olan Canbolat Bey, yerleşim yerinde sürdürdüğü imar faaliyetleriyle de Osmanlı kenti dokusunun oluşumuna hizmet etmiştir. Canbolat Bey tarafından yaptırıldığını bildiğimiz han, hamam, cami, bedesten ve türbe gibi yapılar 16. yüzyıl Kilis’inde imar faaliyetlerinin en önemli adımı olarak şehirdeki temel mimari yörüngeyi belirlemiştir. Bu çalışmada da vakfiyedeki bilgilere göre 1553 yılında var olduğu bilinen ve Kilis Sancakbeyi Emir Canbolat Bey tarafından yaptırılan Tekye/Tekke Cami, türbe ve medreseden oluşan Canbolatoğulları Külliyesi’ne odaklanılmıştır. Araştırma, külliyeyi oluşturan yapıların mimari özellikleri ile bezemelerini kültür tarihini oluşturan somut eserler üzerinden değerlendirmeyi hedeflemektedir. Külliyeyi oluşturan yapıların tarihî ve kültürel bağlamını derinlemesine anlamak, mimari özellikleri ile sanatsal değerini ortaya koymak çalışmanın temel amacını oluşturmaktadır. Araştırma boyunca yapıları aydınlatmaya dönük tarihî kaynaklar (vakfiyeler, arşiv belgeleri ile seyahatnameler), mimari analizler (plan, cephe ve mimari detaylar) ve kültürel veriler (yerel kaynaklar ile halk arasındaki adlandırmalar) çok yönlü bir şekilde irdelenmiştir. Dokümantasyon metodu temel alınarak hazırlanan çalışmada saha araştırması sonucunda elde edilen görsel verilerden, özellikle yapı analizlerinde sıklıkla yararlanılmıştır. Çalışmada yapının inşa tarihi ve banisi hakkında bilgiler verildikten sonra mimari ve süsleme özellikleri detaylı bir şekilde analiz edilecektir. Bölümlere ayrılarak incelenen sanat eserlerinin, çağdaşları arasındaki yeri, bezemeler açısından öne çıkan unsurları ve daha genel manada ise Türk-İslam Sanatı açısından konumu ise değerlendirme ve sonuç kısmında irdelenecektir.
Keywords : Türk-İslam Sanatları Tarihi, Kilis, Canbolatoğulları, Külliye, Tekye/Tekke Cami.

ORIGINAL ARTICLE URL