Aziz Basil’in “Μυστηριῳ (Musterio)” Kavramı Bağlamında Hristiyanlıkta Yazılı Olmayan Gelenek

Authors : Yunus Kaymaz

Pages : 571-594

Doi:10.51553/bozifder.1654137

View : 57 | Download : 19

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :MS 4. yüzyıl Hıristiyan ilahiyatının en hareketli dönemi olmuştur. Roma imparatoru Konstantin’in, seleflerinin aksine Hıristiyanlara karşı geliştirmiş olduğu müspet tutum Hıristiyanların kendi aralarındaki teolojik problemlerin artık kamusal alanda tartışılmasına ve bu tartışmalara siyasi erkin müdahalesine açık hale gelmesine sebep olmuştur. O dönemde Hıristiyan teologların temel meselesi çok büyük oranda kristoloji olsa da özellikle dördüncü yüzyılın ikinci yarısında artık Kutsal Ruh’un da bu tartışmalara dâhil olduğunu görmekteyiz. İşte bu süreçte İznik taraftarlarının Athanasius’tan (ö. 373) sonraki en önemli temsilcisi kabul edilen Kapadokyalı Basil (ö. 379) Kutsal Ruh’un tanrılığını inkâr edenlere karşı mücadele etmiştir. Bu dönemde özellikle post-Ariusçular tarafından dillendirilen kutsal metinlerde Kutsal Ruh’un tanrılığı konusunda herhangi bir kanıtın olmadığı şeklindeki iddialara Basil cevaplar geliştirmiştir. Bu süreçte Kutsal Ruh’u kilisenin gündemine getiren asıl hadise Makedonyusçular ya da diğer bir ismiyle Pneumatomachi (Ruh’la Savaşanlar) grubunun ortaya çıkması olmuştur. Bu grup en temelde Kutsal Ruh’un yaratılmış olduğunu ve Baba Tanrı ve İsa Mesih ile ontolojik/özsel bir bağlantısının bulunmadığını iddia etmiştir. Basil, Kutsal Ruh hakkında menfi bir tutum ortaya koyan bu grubun görüşlerine karşın cevap mahiyetinde kaleme aldığı Kutsal Ruh Üzerine adlı kitabını 375 yılında tamamlamıştır. Basil, İznik yanlılarının Kutsal Ruh hakkındaki temel görüşlerini bu kitapta ele alır. Kitabında Kutsal Ruh’un ilahiliğini ispat etmeye çalışırken diğer teologların metinlerinde bu bağlamda daha önce rastlamadığımız bir kavram kullanır ve önemli bir iddia ile karşımıza çıkar. Buna göre kilisede kutsal metinler dışında bir de yazılı olmayan bir gelenek mevcuttur ve bu gelenek “μυστηρίῳ (musterio)” şeklinde aktarılmaktadır. Basil, Kutsal Ruh’un tanrılığının kaynağını işte yazılı olmayan bu gelenekte bulmaya çalışacaktır. Basil aynı zamanda yaşadığı dönemde Hıristiyanların kabul ettikleri teolojik doktrinlerin en önemli kaynağının kilisedeki litürjik gelenek olduğunu söyleyerek muhalifleri karşısında üstün gelmeye çalışır. Bu bağlamda kilisenin özellikle vaftiz sakramentinde okuduğu doksoloji duasında Kutsal Ruh’un Baba ve Oğul ile zikredilmesinin bu konuda önemli bir kanıt olduğunu öne sürer. İşte Basil’e göre kilisenin doksoloji duasında olduğu gibi “μυστηρίῳ (musterio)” biçiminde aktarılan ve yazılı olmayan bu gelenek bize Kutsal Ruh’un tanrılığını açık bir şekilde vermektedir. Bu makalede Basil’in Kutsal Ruh Üzerine’sinde ifade ettiği yazılı olmayan bu geleneğin “musterio” olarak aktarıldığı iddiası üzerinde durulmuştur. Bu kavram ile neyin kastedildiği dönemin teolojik atmosferi de dikkate alarak anlamaya çalışılmıştır.
Keywords : Dinler Tarihi, Gelenek, Büyük Basil, Kutsal Ruh, Sakrament

ORIGINAL ARTICLE URL