EL-HATTABİ'NİN “ISLAH-U GALATİ'L-MUHADDİSÎN” ADLI KİTABINDA BAHSETTİĞİ HADİSLERDEKİ LÜGAVÎ YÖNLER

Authors : Ahmet KASAP, Ahmed ELCASİM

Pages : 80-93

View : 21 | Download : 3

Publication Date : 2021-12-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Araştırma, Hattabî'nin (ö.388) "ıslâh-ı Galâtı'l- muhaddisîn" adlı eserinde zikrettiği hadislerle ilgili kelimeleri incelemektedir. Bu eserinde, hadislerde dilsel hataların olduğuna dikkat çekmiştir. Zikredilen hadislerden bazıları sahih, bazıları zayıf, bazıları da mevzu hadislerdir. Diğer bazıları ise Sahabe ve Tabi'îne dayandırılan hadislerdir. Hattâbî'nin zikrettiği hatalar çok ve çeşitlidir. Bunlardan bazıları kelimelerdeki tashifler, bazıları yazma nüsha farkları, diğer bazıları ise dilsel yönden birden fazla anlama ihtimali olan kelimelerdir. Tüm bunlar diller vb. ile alakalı olanlardır. Söz konusu hatalardan ve dilsel yönden birçok anlama gelen kelimelerden bazısına vakıf olamadık. Bu yüzden, bu araştırmada şu aşağıdaki hususları ele almakla yetindik. Birinci husus: Allah Rasulü (s.a.v.)'e kadar ulaştırılan sahih hadislerdir. İkinci husus: Hattâbî'nin hatalı gördüğü kelimelerdir. Bunlar, dilller ve sahih lehçeler türünden olan hatalardır. Üçüncü husus: Hadis kitaplarında birden fazla şekilde sabit olmuş olan kelimelerdir. Araştırma, Hattabi'nin bu konudaki ifadesini aktarmayı hedeflemektedir. Bu yüzden, mutemet hadis kitaplarında bulunan birden fazla tercihlerin çıkarımı, hadis alimlerinin beyanı ve bu yöndeki tercihlerinin aktarımı, hadis metnin zabtına ve hadis ravilerinin rivayet ettikleri hadisleri olduğu gibi aktarma konusundaki aşırı gayretlerine dikkat çekmekle beraber ele alınmıştır. Keza bu yüzden, dilsel tercihlerin münakaşası dil ve belagat alimlerinin görüşleri ışığında aktarılmıştır. Araştırma, alimlerin hadis nakletmedeki dikkatinin, hadis metninin zaptında önemli bir etkiye sahip olduğu sonucuna varmıştır. Bu, Hattabi'nin dikkat çektiği birçok hadis kelimesini hadis kitaplarında bulamadığımız gerçeğini ve onun tercih ettiği kelimelerin çoğusunun hadis kitaplarında benimsenen kelimeler olduğunu açıklamaktadır. Ayrıca onun işaret ettiği bütün hatalardan daha önce söz edilmiş ve alimler bunlarla uğraşmışlardır. Öyle ki, birçok durumda, (Allah ona rahmet etsin) Hattabi'nin seçimlerinin tercih edilmeyen seçimler olduğunu görüyoruz. Bu sebeple -Allah ona rahmet etsin- eleştirileri çoğunlukla dilde önemli yönler barındırmaktadır ki dili de bunlara ihtimal vermektedir. Bu yüzden kendisinin sık sık bir yönü tercih etmediğini, sadece iki yönden bahsettiğini görüyoruz. Sonuç olarak, kelimenin dilsel yönlerinin birden fazla şekilde olmasının nedeninin, çoğunlukla ravilerin bir lafzı birden fazla yönüyle rivayet etmesi olduğu görülmektedir. Ancak kesin olan şey, bu yönlerin hem dilsel, hem de şer'i olarak doğru olduğu ve kullanılan hiç bir kelimenin rivayetin genel amacı ile çelişmediğidir.
Keywords : Arapça, Dilsel hatalar, Nebevi Hadis, Lehçeler, Islah u Galati'lmuhaddisîn

ORIGINAL ARTICLE URL