EBÛ ‘ALÎ KÂTİB EL-MANSÛR EL-‘AZÎZÎ EL-CEVZERÎ’NİN SÎRETÜ’L-ÜSTÂZ CEVZER’İNDE FÂTIMÎ SİCİLYA VE KELBÎ HANEDANI (336-444/948-1052)

Authors : Burak Arslan

Pages : 133-160

Doi:10.30517/cihannuma.1723040

View : 68 | Download : 55

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmanın amacı, Şiî-İsmâilî halîfeler el-Mansûr Billah ve oğlu el-Mu‘izz Lidînillah döneminde Fâtımîler adına devlet işlerini yürüten Saklebî (Slav) asıllı hizmetkâr el-Üstâz Cevzer’in (ö. 362/973) sarayda yetiştirdiği kâtiplerden Ebû ‘Alî el-Mansûr’un eseri Sîretü’l-Üstâz Cevzer’de yer alan arşiv belgeleri ve resmî mektupların ışığında IV./X. yüzyılda Fâtımî egemenliğindeki Sicilya’da meydana gelen tarihî olaylara ışık tutmak ve adanın idaresini ellerinde bulunduran Benû Ebî’l-Hüseyn el-Kelbî ailesinin hilâfet içindeki yerini ve rolünü ortaya koymaktır. Bu dönemde dış politikada yine Fâtımîlere bağlı ancak iç işlerinde muhtar (otonom) bir sınır beyliği olan Kelbî Sicilya Emîrliği (359-444/970-1052) yalnız bu devletin önemli ve ayrılmaz bir parçası olmayıp aynı zamanda hilâfetin Bizans İmparatorluğu ve Endülüs Emevîleriyle olan münasebetlerinde de belirleyici bir rol üstlenmiş; sahip olduğu stratejik konumu ve doğal kaynaklarıyla sadece siyasî ve askerî açıdan değil ekonomik ve ticarî bağlamda da devrin başlıca güç merkezlerinden birini oluşturmuştur. Ne var ki Türkçe literatürde bugüne dek ne Sicilyalı Kelbîlerin ne de mezkûr eserde bu hanedana dair bölümlerin herhangi bir sistematik incelemeye tâbî tutulmamış oldukları gözlemlenmektedir. Dolayısıyla söz konusu belgelerin incelenmesi Müslüman Sicilya’ya en parlak dönemini yaşatan Kelbîler hakkında daha fazla bilgiye ulaşmanın yanında bu ailenin geçmişini ve onların Fâtımîlerle olan ilişkilerinin bilinmeyen yönlerini aydınlatmaya katkı sağlayacaktır.
Keywords : Sicilya, Fatımiler, Kelbiler, Ebu Ali el-Mansur el-Azizi el-Cevzeri, Siretü'l-Üstaz Cevzer

ORIGINAL ARTICLE URL