MUKADDİMETÜ’L-EDEB’DE (YOZGAT NÜSHASI) ALET- EŞYA SÖZ VARLIĞI

Authors : Şehri Mihriban Emekli
Pages : 255-283
Doi:10.57115/karefad.1748699
View : 80 | Download : 138
Publication Date : 2025-10-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Harezm Türkçesi, Türk dili tarihi dönemleri içinde önemli bir yere sahiptir. Karahanlı Türkçesi ile Çağatay Türkçesi arasında bir geçiş görevi üstlenmektedir. İslamiyet’in kabul edilmesiyle birlikte Arap alfabesi kullanılmaya başlanmış olup, bununla birlikte Arapça ve Farsça kelimeler hem yazı dilinde hem de günlük hayatta yaygınlaşmıştır. Bazı kelimeler, geçiş sürecinde küçük değişikliklere uğramıştır. Bu dönem içerisinde Türkçe, gelişmeye ve şekillenmeye devam etmiştir. Dönem içerisinde Türk dili konumunu korumaya devam etmiştir ve zengin bir kelime dağarcığına sahiptir. Divanü Lûgat-it Türk’ten sonra en kapsamlı eserdir. Mukaddimetü’l-Edeb, söz varlığı açısından zengin bir kaynak niteliğindedir. Eserin, birden fazla nüshası bulunmaktadır. Harezm Türkçesi dönem eserleri olan Nehcü’l-Ferādis, Mukaddimetü’l-Edeb, Kıṣaṣü’l-Enbiyā, Mu’ȋnü’l-Mürȋd ve İbni- Mühennâ Lûgati önde gelen eserlerdendir. Mukaddimetü’l-Edeb’in Yozgat Nüshasında geçen alet-eşya adları ile ilgili literatür taraması gerçekleştirilmiştir. Mukaddimetü’l-Edeb’in Yozgat nüshasında geçen alet ve eşya adlarını tespit etmek amaçlanmıştır. Sadece Yozgat nüshasında geçen özgün kelimelere de ulaşılmıştır. Bu çalışmada, Mukaddimetü’l-Edeb Yozgat Nüshasındaki adlı eserde yer alan alet ve eşya ile ilgili söz varlığı tespit edilmiştir. Çalışmanın ilk aşamasında eserde geçen alet-eşya adları belirlenmiştir ve ardından bu adlar anlam ve kullanım özellikleri dikkate alınarak tematik başlıklar altında sınıflandırılmıştır. Bu tespit edilen kelimeler, Türk dilinin tarihi söz varlığına katkılarını ortaya koymaktadır. Söz varlığına ilişkin tespitler, Serkan Cihan’ın doktora tezinden yararlanılarak gerçekleştirilmiştir. Tarihî dönem metinlerine başvurularak; kelimeler karşılaştırılmalı olarak değerlendirilmiştir.
Keywords : Harezm Türkçesi, Mukaddimetü'l-Edeb, Yozgat Nüshası, Alet-Eşya Adları, Harezm Türkçesi Eserleri

ORIGINAL ARTICLE URL