İklim Değişikliğinin Türkiye'deki Zeytin Üretimine Etkileri: Geleneksel Ekolojik Bilginin Adaptasyon Kapasitesi ve Zeytin Turizmi Potansiyeli

Authors : Erdem Baydeniz

Pages : 246-264

Doi:10.33202/comuagri.1745504

View : 83 | Download : 130

Publication Date : 2025-12-24

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Türkiye\\\'nin zeytin üretim bölgelerinde iklim değişikliğinin etkilerini ve geleneksel tarım yöntemlerinin bu değişikliklere karşı ne kadar dayanıklı olduğunu araştırmaktadır. Araştırma, 1990-2020 yılları arasında Türkiye\\\'nin en önemli yedi zeytin üretim ilinde (Aydın, İzmir, Muğla, Antalya, Mersin, Hatay, Balıkesir) gerçekleştirilmiştir. Meteoroloji Genel Müdürlüğü ve TÜİK\\\'ten alınan veriler istatistiksel yöntemlerle analiz edilmiştir. Sonuçlar, tüm bölgelerde sıcaklık artışı (+1.1°C ile +1.8°C) ve yağış azalması (-%4.2 ile -%15.3) olduğunu göstermektedir. En büyük değişim Hatay ilinde görülmüştür. Çiçeklenme dönemindeki sıcaklık artışının zeytin verimini en çok olumsuz etkilediği tespit edilmiştir. İklim değişikliği nedeniyle zeytin ağaçlarının var/yok yılı döngüsü uzamış ve verim dalgalanmaları artmıştır. Geleneksel zeytin çeşitleri (Halhalı, Memecik, Domat, Erkence) modern çeşitlere göre kuraklık ve sıcaklığa %12-15 daha dayanıklı bulunmuştur. Geleneksel yetiştiricilik yöntemleri su kullanımında %25-35 daha verimli olup, toprak nem tutma kapasitesini artırmaktadır. Bu yöntemler aynı zamanda çevreye daha az zarar vermektedir. İklim değişikliği, zeytin sektöründe yıllık tahmini 722 milyon TL ekonomik kayba ve yaklaşık 35.500 kişi istihdam kaybına neden olmaktadır. Ancak geleneksel yöntem kullanan üreticilerin kayıpları %18.2 daha azdır. Akdeniz Bölgesi\\\'nde üretim azalırken, Ege Bölgesi\\\'nin kuzeyinde artış görülmüştür. Çalışma, geleneksel tarım bilgisinin korunması ve modern tekniklerle birleştirilmesinin iklim değişikliğiyle mücadelede önemli olduğunu göstermektedir. Geleneksel zeytin üretim yöntemlerinin korunması, aynı zamanda zeytin kültürü turizmi ve agro-turizm faaliyetlerinin geliştirilmesi açısından da önemli fırsatlar sunmaktadır. Sonuç olarak, sürdürülebilir zeytin üretimi için geleneksel yöntemlerin desteklenmesi gerekmektedir.
Keywords : İklim değişikliği, zeytin yetiştiriciliği, sürdürülebilirlik, kuraklık dayanıklılığı, zeytin turizmi, agro-turizm

ORIGINAL ARTICLE URL