DEONTİK MANTIKTA PARADİGMATİK BİR DÖNÜŞÜM: ÇATIŞAN DİNİ YÜKÜMLÜLÜKLERİN KLASİK VE MODERN ÇERÇEVEDE BİÇİMSEL TEMSİLİ

Authors : Zeynep Çelik

Pages : 311-328

Doi:10.30627/cuilah.1757078

View : 27 | Download : 40

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmada, çelişmezlik ilkesinin klasik ve modern deontik mantık disiplini içindeki normatif işlevi, çatışan dini yükümlülükler bağlamında, karşılaştırmalı olarak ele alınarak, yaşanan paradigmatik dönüşüm incelenmektedir. Klasik deontik mantıkta çelişmezlik ilkesi, mantıksal tutarlılığın aksiyomatik bir önkoşulu olarak tesis edilmekte ve birbiriyle çatışan yükümlülüklerin aynı sistem içinde geçerliliği kesin surette dışlanmaktadır. Biçimsel tutarlılığı güvence altına alan bu paradigma, ne yazık ki eşzamanlı olarak uygulanması mümkün olmayan dini yükümlülüklerin temsilini sistem dışı bırakarak, normatif gerçekliğin çoğulcu ve zaman zaman çatışmalı doğasını yansıtmakta yetersiz kalmaktadır. Buna karşılık, modern deontik yaklaşımlar—özellikle koşullu, dinamik ve çelişkiye toleranslı sistemler—çelişmezlik ilkesini bağlama, koşula ve semantik yapılanmalara bağlı olarak yeniden değerlendirmekte, böylelikle birbiriyle çatışan dini normların temsilini mümkün kılmaktadır. Bu çalışmada, çatışan dini yükümlülüklerin biçimsel temsili üzerinden, klasik deontik mantığın tutarlılık eksenli fakat dışlayıcı paradigmasından, çelişkilere açık, bağlamsal esnekliği yüksek ve temsil kapasitesi genişletilmiş modern yaklaşımlara geçişin örnek bir teorik zemini ortaya konulmaktadır.
Keywords : Mantık, Deontik Mantık, Çelişmezlik İlkesi, Normatif Çatışma, Dini Yükümlülük

ORIGINAL ARTICLE URL