ESKİ TÜRKÇEDE FİİL OLARAK TANIKLANAN BAZI SÖZCÜKLERİN TUVA TÜRKÇESİNDEKİ GÖRÜNÜMLERİ

Authors : Fatoş Karadağ Toprak

Pages : 133-146

Doi:10.32321/cutad.1603735

View : 78 | Download : 58

Publication Date : 2025-06-01

Article Type : Research Paper

Abstract :Türk dili geniş bir coğrafyaya yayılarak asırlar boyunca konuşulmuş, varlığını sürdürmüştür. Türkçenin metinlerle tanıklanan yazı dilinin ilk dönemi olan Eski Türkçe dönemi söz varlığı bakımından oldukça zengindir. Dilin söz varlığı, bir dilin içinde yer alan tüm kelimeler, terimler, deyimler, birleşik kelimeler ve bunların anlamlarını kapsayan bir kavramdır. Yani, bir dilin söz varlığı, o dildeki mevcut kelimelerin toplamını ifade eder. Bu kelimeler, hem dilin tarihsel süreçlerinde ortaya çıkmış olanlar hem de yeni kullanılan terimler olabilir. Pek çok unsuru içerisinde barındıran söz varlığının önemli bir parçasını da fiiller oluşturmaktadır. Eski Türkçede tanıklanan fiillerin pek çoğunun günümüz dil ve lehçelerinde de varlığını sürdürdüğü görülmektedir. Bir kısmı ise günümüzde doğrudan yaşamamakta onlardan türeyen isimlerin varlığını sürdürdüğü görülmektedir. Bu çalışma kapsamında da Eski Türkçenin arkaik özelliklerini taşıyan Güney Sibirya Bölgesi’nde konuşulan Türk dillerinden birisi olan Tuva Türkçesindeki fiiller incelenmiştir. Çalışma kapsamında 1466 Eski Türkçe madde başı fiil incelenerek Tuva Türkçesinde varlığını sürdürüp sürmediği incelenmiştir. Eski Türkçedeki fiillerin pek çoğu Tuva Türkçesinde tanıklanırken Eski Türkçede var olan Tuva Türkçesinde tanıklanmayan ancak onlardan türemiş olan isimlerin varlığına rastlanmaktadır. Bu durum Eski Türkçe fiillerinin günümüz Türk dillerinden biri olan Tuva Türkçesinde korunmasa bile isim olarak takip edilebilir olduğunu göstermektedir. Bu durum fiillerin bazılarının Tuva Türkçesinde bir dönem kullanılmış olabileceği, ancak zamanla unutulduğu ve geriye yalnızca türetilen ismin kaldığı ihtimalini akla getirmektedir. Aynı zamanda Tuva Türkçesinde fiille ilişkili ismin ya da fiilin türediği isim mevcut iken fiilin tanıklanmadığı durumlar da vardır. Bu her iki durumu kapsayan 11 fiilin Tuva Türkçesinde isim olarak varlığını sürdürdüğü görülmektedir. İncelenen fiiller eski Türkçenin etimolojik sözlüklerinde tespit edilen anlamları verilerek kullanımları örneklendirilmiştir. Tuva Türkçesinde de tespit edilen isim sözlükler yoluyla anlamlandırılarak örneklemden seçilen bir cümle ile tanıklanmıştır. Bilindiği üzere Tuva Türkçesinin de dâhil olduğu Güney Sibirya Türk lehçeleri arasında Altay ve Hakas Türkçeleri yer almaktadır. Çalışma kapsamında tespit edilen eski Türkçe madde başı fiillerin bu iki lehçedeki durumuna da bakılmıştır. Böylelikle fiillerin takip edebilirliği açısından lehçe çalışmalarına ışık tutması amaçlanmıştır.
Keywords : Eski Türkçe, Tuva Türkçesi, Fiil, Söz Varlığı, Çağdaş Türk Lehçeleri

ORIGINAL ARTICLE URL