Fukahâ ve Mütekellim Usul Anlayışlarının Mukayesesi Açısından İktizanın Delaleti

Authors : Uğur Kalkankıran

Pages : 333-354

Doi:10.58852/dicd.1807596

View : 69 | Download : 69

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :İslam hukuk usûlü olarak da bilinen fıkıh usûlü, müçtehidin tafsili delillerden Şer’î ameli hükümleri çıkarmak için başvurdukları yöntemdir. Fıkıh usûlü sahasında meşru deliller ve hüküm ilişkisi açısından temelde bir birlikteliğe ulaşılsa da bir kısım meselelerde farklı çıkarımlar bulunmaktadır. Bu kısmi farklılaşmanın bir sonucu olarak fıkıh usûlü bünyesinde geçerli iki ekol faaliyet göstermektedir. Gerek nasların yapısı gerekse dilin kullanımı ve insan anlayışının farklılıkları bu iki yöntemi pratiğe de yansıması olacak şekilde ortaya çıkarmıştır. Söz konusu bu iki ekolün yaklaşan ve uzaklaşan yanları bazı çalışmalara konu olmuştur. Bu çalışmalarda görüldüğü kadarıyla genel yaklaşım Mütekellim metodunun tümdengelim, Fukahâ metodunun da tümevarım şeklinde faaliyet gösterdiği şeklindedir. Bu genellemenin ne kadar doğru bir yaklaşım olduğu meselesi üzerinde durulması gereken bir meseledir bu iki ekolün fıkıh usûlünde birbirinden farklı iki münferit sistem gibi düşünülmesi doğru bir yaklaşım olmamakla beraber pratiğe yansıyan yönü ile yer yer ciddi farklılıklarda görülmektedir. Bu farklılıkların görüldüğü alanlardan birisi de fıkıh usûlünün temel konularından olan lafız konularıdır. Bu çalışmada iki ekolün mukayesesine imkân vermesi nedeniyle lafız bahislerinin spesifik konularından olan iktizanın delâleti konusunda yoğunlaşacağız. İktizanın delâleti hususunda neden iki ekol arasında farklılıklar görülüyor sorusu bu çalışmanın amacıdır. Görüldüğü kadarıyla iki usûl ekolü arasındaki ayrışma sadece tümevarım ve tümdengelim kavramlarıyla ifade edilebilecek bir konu değildir.
Keywords : Fıkıh Usûlü, Mütekellim, Fukahâ, İktiza, Lafız.

ORIGINAL ARTICLE URL