Tefsirde Rivâyet Sorunu: Meleklerin Yardımı Örneği

Authors : Serkan Göktaş
Pages : 229-241
Doi:10.47145/dinbil.1787488
View : 117 | Download : 120
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Allah Teâlâ, tarihi süreç içerisinde tevhit akidesinin yayılmasını engellemeye çalışan kafir gruplarına karşı inananları farklı şekillerde desteklemiştir. Bu destek, genel itibariyle Müslümanların cesarete ihtiyaç duyduğu savaş durumlarında hasıl olmuştur. Bedir savaşında Allah\\\'ın Müslümanların üzerine yağmur indirmesi, onları uykuya daldırması, rüyada Hz. Peygamber\\\'e Müşriklerin sayısını az göstermesi ve meleklerle onları desteklemesi gibi olağanüstü hadiseler, Allah\\\'ın Müslümanları zor zamanlarda desteklediğine dair bazı örnekler olarak sıralanabilir. Allah\\\'ın bu desteğinin sadece fiziki olmayıp Müslümanlara cesaret vermeye ve onların korkularını gidermeye yönelik olduğu âyetlerde açık bir şekilde ifade edilmektedir. Âyetlere maksâd eksenli bakmayan ve konuyla ilgili rivâyetleri tenkit etmeden kabul eden bazı müfessirler, Kur\\\'ân tarafından dile getirilen bu tür soyut durumları, farklı şekilde yorumlayarak hadiseleri somutlaştırma yoluna gitmişlerdir. Bu bağlamda onlar, Bedir ve Hendek savaşlarında Müslümanlara psikolojik destek için gönderilen meleklerin insan suretine bürünerek ellerine kılıç alıp birebir Müşriklerle harp ettiklerini iddia etmişlerdir. Birbiriyle çelişkili rivâyetlerin etkisinde kalarak mucize kavramına akla gelmeyecek manalar yükledikleri düşünülen bu müfessirlerin, konuyu Kur\\\'ân mantığının dışına ittikleri görülmektedir. Kur\\\'ân\\\'ın anlam örüntüsü içerisinde yer almayan bu düşüncenin müfessirlerin kahir ekserisi tarafından normal bir düşünceymiş gibi kabul görmesinin, tefsir ilmi açısından âyetlerin zıtlığına sebep olabilecek bazı problemler doğurmaktadır. Bu problemlerden birisi, Kur\\\'ân\\\'ın, meleklerin insanları helak etme maksadıyla indirilmeyeceklerini açık bir şekilde ifade etmesi ile müfessirlerin meleklerin bu amaçla indirilebileceğini iddia etmesiyle meydana gelen zıtlık durumudur. Oysa âyetlerin birbiriyle tezat teşkil etmeyeceği konusu tefsir ilmi açısından son derece önemli bir konudur. Ayetlerin birbiriyle zıt olmadıklarını ortaya koyabilmek için de müfessirlerin Kur\\\'ân\\\'a maksâd eksenli bakmaları ve rivâyetlerin sıhhatinden emin olmaları gerekmektedir. Zayıf veya uydurma rivâyetlerin eleştirilmeden kabul edilmesinin tefsir ilmine verdiği zararın örnek bir olay üzerinden ele alındığı bu makalede sorunun çözümüne yönelik tefsir disiplini içerisinde bazı öneriler sunulmuştur. Önerilen çözüm yollarının başında Kur\\\'ân\\\'ın genel mantık örüntüsünün ve âyetlere makâsıd odaklı yaklaşım tarzının göz önünde bulundurulması ile rivâyetlerin tenkit edilmesi gelmektedir. Konunun bir tefsir konusu olmasına rağmen bu disiplinin içerisinde yeterince ele alınmamış olması, meselenin araştırılmasını gerekli kılan unsurların başında gelmektedir. Genel itibariyle İslam tarihi, hadis ve siyer araştırmacılarının inceledikleri bu konunun rivâyetler üzerinden ele alındığı görülmektedir. Oysa konunun Kur\\\'ân tarafından pek çok âyette dile getirilmesi onun tefsir disiplini içerisinde incelenmesini gerekli kılmaktadır. Tefsirlerdeki mevcut bilgiler, müfessirlerin aynı kurgu üzerinden hareket ettikleri ve salt rivâyetler üzerinden yürüdüklerinin bir göstergesidir. Bu anlayışın alan yazında yeterince ele alınıp tenkit edilmemesi, tefsir alanında bir boşluğun meydana gelmesine zemin hazırlamıştır. Bu makale tefsir ilmindeki bu boşluğu az da olsa kapatma amacıyla kaleme alınmıştır. Tefsir ilmi dışında konuyla ilgili yapılan çalışmaların rivâyetlerin değerlendirilmesi şeklinde olduğu izlenmektedir. Bu çalışmada ise konu, rivâyetlerin incelemesi şeklinde değil; rivâyetlerin tenkit edilmeden kabul edilmesinin tefsir ilmine verdiği zarar üzerinden işlenerek mesele tefsir zaviyesinden ele alınmaya çalışılmıştır. Bu yüzden çalışmamızda rivâyetler incelenip onlar üzerinden bir kanaate varılmaya çalışılmamış; rivâyetlerin eleştirilmeden kabul edilmesinin âyetler arasında zıtlık varmış algısına yol açtığı vurgusu üzerinde durulmuştur. Bu çalışmanın kapsamını meydana getiren olgu, âyetlerin zıtlığına sebep olan rivâyetlerin eleştirilmeden kabul edilmesinin doğurduğu problemler ve buna bağlı sunulan çözüm önerilerdir. Çalışma, bahsi geçen olgunun sınırları içerisinde kalarak konuyu rivâyetler üzerinden inceleyen tefsir dışındaki diğer ilim dallarının konusu olmaktan çıkarmayı amaçlamaktadır.
Keywords : Tefsir, Rivâyet, Mucize, Melek, Savaş, Makâsıd

ORIGINAL ARTICLE URL