TANPINAR’IN ÖRTÜK SİYASETİ: DİVAN EDEBİYATI ELEŞTİRİSİNDE CUMHURİYET İDEOLOJİSİ

Authors : İlhan Süzgün

Pages : 73-114

Doi:10.20519/divan.1602142

View : 196 | Download : 139

Publication Date : 2025-07-25

Article Type : Research Paper

Abstract :Osmanlı İmparatorluğu’nun Avrupa ile siyasi ve ticari ilişkilerle başlayan kültürel teması 3 Kasım 1839’da imzalanan Tanzimat Fermanıyla resmi bir nitelik kazanır. Bu fermanla Osmanlı İmparatorluğu, Avrupa kültür ve medeniyetini örnek aldığını bütün ülkeye ve dünyaya resmi bir belgeyle ilan edip taahhüt etmiş olur. 1839’da ilan edilen Tanzimat Fermanı, esas olarak Osmanlı İmparatorluğu’nun siyasi yapısını Batı’daki modern devlet anlayışına yaklaştırma ve iç bütünlüğünü koruma amacı taşır. Bununla birlikte, getirdiği hak ve özgürlükler, hukuk ve eğitim reformları yalnızca siyasi ve idari alanla sınırlı kalmayarak, Osmanlı toplumunun kültürel yapısında ve günlük yaşamında da köklü bir dönüşüm başlatır. Tanzimat Fermanı\\\'nın bireyin temel haklarını güvence altına alma çabası ve eşitlik, adalet, özgürlük gibi kavramları vurgulaması, bu kavramların kültür, sanat ve edebiyatta da kendine yer bulmasına neden olur. Böylece Tanzimat Dönemi, Osmanlı toplumunda sadece siyasi değil, aynı zamanda sosyal ve kültürel alanlarda da kapsamlı bir dönüşüm sürecinin kapılarını açarak bu sürecin edebiyat üzerindeki etkisini kaçınılmaz hale getirir. Tanzimat Fermanı’nın edebiyat üzerindeki en belirgin etkisi, edebiyatın toplumsal bir sorumluluk üstlenip halkın sorunlarını ve toplumsal gerçekleri ele alan, onlara hitap eden bir anlayışa dönüşmesidir. Ancak bu anlayışın hayata geçirilmesi, yeni bir edebi yaklaşımın ortaya konulmasını gerektirir. Bu nedenle Tanzimat dönemi sanatçıları, insanı merkeze alan, halkın anlayabileceği sade bir dille yazılan ve toplumsal konulara odaklanan modern bir edebiyat inşa etmeyi hedeflemişlerdir. Ancak bu yeni edebiyatın benimsenmesi için Divan edebiyatının gözden düşürülmesi ve yerine yeni bir edebiyatın tahkim edilmesi gerekiyordu. Bu sebeple, Tanzimat sanatçıları Divan edebiyatının halktan kopuk, dili anlaşılmaz, içine kapalı, bireysel ve soyut temalarla sınırlı bir edebiyat olduğunu belirterek öncelikle dil, şekil ve içerik bakımından Divan edebiyatını eleştirmeye başlarlar.
Keywords : Ahmet Hamdi Tanpınar, Divan Edebiyatı, Cumhuriyet İdeolojisi, Edebiyat Eleştirisi, Modernleşme.

ORIGINAL ARTICLE URL