ATÎKÎ VE TERKÎB-İ BEND’İ
Authors : Emre Töre
Pages : 697-723
Doi:10.69878/deuefad.1687436
View : 81 | Download : 192
Publication Date : 2025-10-27
Article Type : Research Paper
Abstract :Klasik Türk Edebiyat’ında bir konunun farklı yönlerini açıklayabilmeye en uygun nazım biçimlerinden biri terkib-i benttir. Terkib-i bentlerde konu sınırlaması bulunmamakla birlikte özellikle bir ölenin arkasından yazılan mersiyeler ile toplumsal eleştirilerin dile getirildiği hicviyelerin nazım şekli olarak kullanılması dikkati çekmektedir. Özellikle Bağdatlı Rȗhȋ\\\'nin Terkib-i Bend\\\'i ve sonrasında ona yazılan nazireler, sosyal eleştirinin ele alınmasında en önemli etken olmuştur. Terkib-i bentler şairlerin divanlarında yer alabildiği gibi müstakil olarak farklı yazmaların ve mecmuaların içinde de yer alabilmiştir. Klasik Türk Edebiyatı’nda sadece terkib-i bentlerden oluşan mecmualar bile tanzim edilmiştir. Çalışmamıza konu olan Atîkî\\\'nin Terkib-i Bend’inin yer aldığı yazma farklı şairlerin kaside, gazel, tarih, kıt\\\'a, terkib-i bent gibi farklı nazım şekillerinden şiirlere yer verildiği mecmua niteliğinde bir eserdir. Çalışmamızda bu mecmua ile ilgili kısa bir bilgi verilmiştir. Eserin müellifi Atîkî hakkında kaynaklardaki bilgiler son derece sınırlıdır. Bu bilgilere göre Atîkî Azerbaycan sahasında Şamahı vilayetinde doğan derviş meşrep bir şairdir. İstanbul’da yaşamış, 1602 senesinde İstanbul’da vefat etmiştir. Müstakil bir eseri bugüne kadar tespit edilememiştir. Tezkirelerdeki birkaç beyitten başka şiirlerine dair bir bilgi bulunmamaktadır. Atîkî, Terkib-i Bend’inde bugüne kadar tespit edilen terkib-i bentlerdeki konulardan farklı olarak aşk ve güzellik konusunu ele almıştır. Aşk kavramını âşık, ma\\\'şuk ve rakip bağlamında değerlendirmiştir. Bu çalışmada bahsi geçen yazmada tespit edilen ve Atîkî\\\'ye atfedilen Terkib-i Bend\\\'in transkripsiyonu, dil içi çevirisi ve metnin incelemesi gerçekleştirilmiştir. Atîkî hakkında kaynaklardaki bilgiler derlenmiş ve terkib-i bentler için özgün bir şiir tespit edilerek Türk edebiyatına kazandırılmıştır.Keywords : Klasik Türk edebiyatı, Atîkî, terkib-i bent, aşk, hüsn
ORIGINAL ARTICLE URL