İslam Dünyasında Dost Sayılar ve Abdullah Kütâhî’nin Ferâidu’l-Funûn Eserindeki Yansımaları

Authors : Zehra Bilgin

Pages : 45-56

Doi:10.51290/dpusbe.1755890

View : 115 | Download : 135

Publication Date : 2025-11-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makale, sayıların tarihsel gelişiminde özel bir yeri olan dost sayıların (amicable numbers) İslam dünyasındaki izini sürmekte ve Osmanlı âlimi Abdullah Kütâhî’nin Feraidu’l-funûn adlı ansiklopedik eserinde bu konuya nasıl yer verdiğini incelemektedir. Dost sayılar, her birinin pozitif bölenleri toplamı diğerine eşit olan sayı çiftleridir. Bu sayılar, Pithagorasçı düşüncede dostluk, birlik ve ahenk gibi değerlerle ilişkilendirilmiş; tılsımsal ve sembolik anlamlar kazanmıştır. Makale, dokuzuncu yüzyılda yaşayan Sâbit bin Kurre’nin bu sayı türüne dair ortaya koyduğu teoremi ayrıntılı biçimde ele alır. Kurre, dost sayıların sistematik üretimine yönelik matematiksel bir yöntem sunmuş ve bunu ispatlamak için çeşitli önermeler kullanmıştır. Bu teorem, klasik Yunan matematiğinin ötesine geçen bir soyutlama düzeyi sunar. Abdullah Kütâhî’nin eserinde dost sayılar bölümü ise bu teorik çerçeveyi İbn Sînâ’nın eş-Şifâ adlı yapıtından da etkilenerek aktarır. Kütâhî, dost sayıların sadece matematiksel değil, aynı zamanda mistik, folklorik ve kültürel boyutlarını da ele alır. Feraidu’l-funûn’da teoremle birlikte bazı önermeler sunulmakta, ancak tam bir ispatına yer verilmemektedir. Bu çalışma, İslam entelektüel tarihinde matematiksel kuram ile kültürel yorum arasındaki etkileşimi vurgulamakta; matematiksel fikirlerin yerleştiği daha geniş felsefi ve sembolik çerçevelere dair önemli bir bakış sunmaktadır.
Keywords : Dost sayılar, Ferâidu’l-funûn, Abdullah Kütâhî, Matematik tarihi, İslam bilim tarihi

ORIGINAL ARTICLE URL