Abdullah Kütâhî’nin Ferâidul-Funûn’unda Tabâyiʿu’l-Hayevân

Authors : Ahmet Göksu

Pages : 132-142

Doi:10.51290/dpusbe.1756098

View : 62 | Download : 143

Publication Date : 2025-11-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Abdullah Kütâhî (ö. 1784)’nin Ferâidu’l-funûn’un altıncı cildi, ağırlıklı olarak matematik bilimler olmak üzere bazı tabiat ilimlerini içerir. Bu ilimlerden biri de canlılara dair bilgileri ihtiva edenʿİlm Tabâyiʿu’l-Hayevân’dır. İlgili ilmi anlatan bölüm, altıncı cildin 7a-15a yaprakları arasında bulunur. Bölüm, ilk olarak bu ilmin tanımı ile başlar. ʿİlm Tabâyiʿu’l-Hayevân canlı türlerinin özellikleri, “gariplikleri”, faydaları ve zararları üzerine araştırmalar yapan bir ilimdir. Bu ilmin konusu karada ve denizde, yürüyen, sürünen, uçan ya da diğer şekillerde hareket eden canlılardır. Amacı insanların sağlığı için hayvanlardan yararlanma ve yine aynı amaçla zararlı olanlarından sakınmaktır. Fakat sadece bunlarla sınırlı olmayıp hayvanların bazı hallerinin tuhaflıklarını ve bazı davranışlarının garipliklerini de anlamayı amaçladığını aktarır. Zikrettiği tek kaynak ve isim Demîrî (ö. 1405) ve onun meşhur eseri Hayâtü’l-hayevân’dır. Ardından insan ile başladığı canlılara aslan, kurt, sırtlan ve ayı ile devam ederek toplam otuz sekiz hayvandan bahseder. Her bir hayvanın yalnızca havâss’ını ele alır; hangi beden parçasının hangi özelliğe sahip olduğunu ve hangi derde deva sayıldığını açıklar. Bunu yaparken bazı hayvanlar için daha geniş, bazıları için ise daha kısa bilgiler vererek ilerler. Ele aldığı canlıların otuz tanesi karada yaşayan canlılar olup altısı kuşlardandır. Bu makalede Kütâhî’nin çizmiş olduğumuz sınırlar içerisinde kaleme aldığı olduğu Tabâyiʿu’l-Hayevân ilmi incelenecektir.
Keywords : Kütâhî, Hayevân, Havâss, Demîrî, İnsan

ORIGINAL ARTICLE URL