Abdullah Kütâhî’nin Ferâidu’l-Funûn Adlı Eserinde İlm-i Âdâb-ı Mutâlaa

Authors : Elmin Aliyev

Pages : 143-160

Doi:10.51290/dpusbe.1756532

View : 113 | Download : 136

Publication Date : 2025-11-30

Article Type : Research Paper

Abstract :İslam düşünce tarihinde ilm-i âdâb-ı mutâlaa mevzubahis edildiğinde ilk akla gelen en kapsamlı eser hiç kuşkusuz Müneccimbaşı Ahmed Dede’nin Feyzu’l-Harem’idir. Müneccimbaşı 1102/1691 yılında Mekke’de kaleme aldığı bu eserinde mutâlaa ilminde dikkat edilmesi gereken temel ilkeleri açıklamaya tabi tutmuş ve bu ilmi adeta müstakil bir disiplin haline getirmiştir. O, bu alandaki literatürün yetersizliğinden yakınarak sadece Hâmid b. Burhân b. Ebî Zer Gıfârî’yi (XV.-XVI. yüzyıl) referans gösteriyorsa da Osmanlı coğrafyasında mutâlaa ilminin konu alındığı farklı çalışmalara da rastlamak mümkündür. Bu makalenin konusu, Abdullah Kütâhî’ye (ö. 1199/1784) nisbet edilen bilimler ansiklopedisi niteliğindeki Ferâidu’l-funûn ekseninde mutâlaa ilminin Osmanlı entelektüel çevresindeki serüvenine ışık tutmaktır. Abdullah Kütâhî, burada âdâb-ı ders ile ilişkilendirdiği mutâlaa ilmine, Müneccimbaşı Ahmed Dede’nin eseri çerçevesinde kapsamlı bir bölüm ayırmıştır. Bu nüans doğrultusunda içerik analizine baş vurularak eserin ilgili literatür içerisindeki konumu belirlenmeye çalışılacak; konusu, gayesi ve faydası bağlamında ilm-i âdâb-ı mutâlaa ile âdâb-ı munâzara ve âdâb-ı ders ilimleri arasındaki ilişkiye değinilecektir.
Keywords : Abdullah Kütâhî, İlimler tasnifi, Mutâlaa âdâbı, Ders âdâbı

ORIGINAL ARTICLE URL