Machiavelli’nin “Hükümdar”ı, Peresvetov’un “Sultan”ı; Machiavelli ve Peresvetov’un Siyaset Felsefelerindeki Benzerlikler

Authors : Mustafa Kuzuoğlu
Pages : 1-19
Doi:10.70029/esbd.1392428
View : 85 | Download : 54
Publication Date : 2024-12-09
Article Type : Research Paper
Abstract :XVI. yüzyıl, Rus edebiyat tarihi açısından önemli bir devirdi. Öğretici yahut bilgilendirici yazı türü olarak ifade edilebilecek publisist geleneğin yükselişi, Rus siyaset felsefesine dair ilk eserlerin ortaya çıkmasına sebep oldu. Dönemin müellifleri, ideal hükümdar algısına dair görüşlerini kaleme aldılar. İvan Peresvetov bu yazarlar arasında en dikkat çekeniydi. Nitekim IV. İvan’a sunduğu dilekçelerdeki önerilerin birçoğu, ilerleyen yıllarda gerçekleştirilmişti. Ayrıca “adalet inançtan üstündür”, “Tanrı inancı değil, adaleti sever” gibi söylemleri dönem için oldukça radikal ifadelerdi. Bununla birlikte Peresvetov, merkezi devletin ve çarlık gücünün pekiştirilmesini, diğer bir deyişle mutlakıyet yönetimini savunuyordu. Ona göre Fatih Sultan Mehmed kendi ülkesinde adaleti ve merkezi yönetimi tesis etmiş ideal bir hükümdardı; IV. İvan’ın yapması gereken Fatih Sultan Mehmed’in siyasetini kendi ülkesinde uygulamasıydı. D. Egorov, V. F. Rjiga, İ. İ. Polosin gibi araştırmacılar, Peresvetov’un düşüncelerinin kökenlerini Batı Avrupa’da aradılar. Filhakika Peresvetov, Moskova’ya gelmeden evvel batılı fikirlerin ve bilhassa Machiavelli’nin eserlerinin yayıldığı ortamla temasa geçmişti. Keza Büyük Arzuhal adlı eserinde sık sık, muhtelif krallıklardan özdeyişler getirdiğini ifade etmişti. Bu bağlamda araştırmacılar, Peresvetov’un Machiavelli’nin eserleriyle karşılaşmış olduğunu hatta IV. İvan’a takdim ettiği kitaplar arasında Machiavelli’nin eserlerinin bulunduğunu öne sürmüştü. Filvaki Peresvetov ile Machiavelli’nin ideal hükümdar tasvirleri birbirine benziyordu. İki düşünür de hükümdarın “askeri bilgeliğe” sahip olması, liyakate önem vermesi, şatafattan uzak durması, erdem ve bilgelik taşıması gerektiğini savundu. Merkezi bir idarenin tesisi, başkentin yeni ele geçirilen yerlere taşınması, devletin gerektiğinde baskı ve şiddetle yönetilmesi, yasalara sıkı bir şekilde bağlılık gibi hususlarda da benzer görüşleri paylaştılar.
Keywords : Peresvetov, Machiavelli, Hükümdar, Siyaset Felsefesi, Rus felsefesi

ORIGINAL ARTICLE URL