Ege Graben Sistemi Aylık Deprem Frekansları Zaman Serisi için ARMA ve ARIMA Modelleri

Authors : İlknur Kaftan, Petek Sındırgı

Pages : 1447-1457

Doi:10.35414/akufemubid.1653291

View : 84 | Download : 176

Publication Date : 2025-12-03

Article Type : Research Paper

Abstract :Bölgesel ve dünya ölçeğindeki sismik veri tabanlarına dayanarak kurulan zaman serilerinden, belli bir eşiği aşan deprem büyüklüklerini ve/veya frekanslarını tahmin etmek konusunda pek çok çalışma yapılmıştır. Ancak bu çalışmaların çoğu yıllık veri tabanlarına dayanmaktadır. Bu çalışmada, Türkiye’de Ege Graben Sistemi’ni kapsayan ve 37°- 40° enlemleri ile 26°-30° boylamları arasında yer alan, büyüklüğü M≥2.5 olan depremlerin aylık frekanslarını tahmin etmekte yararlanılabilecek ARMA(p,q) ve ARIMA(p,d,q) modelleri geliştirilmiştir. 1975-2024 dönemini kapsayan, 600 ay uzunluğundaki orijinal veri seti, geleneksel modelleme yöntemlerinde öngörülen “normallik varsayımı”nın sağlanması adına, öncelikle logaritmik dönüşümden geçirilmiştir. Çalışmanın sayısal sonuçları, logaritmik dönüşümden geçirilmiş verilerin, p≤3, d=1, ve q=1 olmak üzere, basit ve ekonomik ARMA(p,1) ve ARIMA(p,1,1) formundaki modeller ile oldukça iyi tanımlanabileceğini göstermiştir. Dört aday modelin (ikisi ARMA(p,1), diğer ikisi ARIMA(p,1,1) formunda) tahmin yetenekleri Akaike Bilgi İçeriği (AIC) tabanlı bir çoklu-model seçim prosedürü uygulanarak karşılaştırılmıştır. En başarılı modelin ARMA(3,1) olduğu; hatta, pratik uygulamalarda ARMA(2,1) modelinin dahi kullanılabileceği saptanmıştır. Geliştirilen modellerden, ileride Ege Graben Sistemi ile ilgili yapılacak istatiksel ve fiziksel simülasyon çalışmalarında, zaman serilerinde yığma (aggregation) kuramı çerçevesinde, bir aydan daha uzun dönemlerde (örneğin, 2 aylık, 6 aylık, yıllık gibi), eşik değerini aşan toplam deprem sayılarının zamansal stokastik davranışlarının teşhis edilmesinde ve elbette, yakın gelecekteki kısa-dönem aylık deprem frekanslarının ön kestiriminde faydalanılabilecektir
Keywords : Deprem frekansı, Ege Graben Sistemi, ARMA, ARIMA, Zaman serileri

ORIGINAL ARTICLE URL