İbâdî Alîm Ebû Ya’kûb el-Vercelânî’nin ed-Delîl ve’l-Burhân’ı Bağlamında Siyasi Görüşleri

Authors : Osman Bilen, Fevzi Rençber
Pages : 451-469
Doi:10.18403/emakalat.1755725
View : 172 | Download : 142
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Bu çalışma, Hâricî fırkaları içerisinde en ılımlı ve sistematik düşünce yapısına sahip kabul edilen İbâdiyye mezhebinin imâmet anlayışını ve siyasal düşüncesini incelemektedir. Araştırmanın konusu, mezhebin itikadî ilkeleri ile imâmet doktrininin, İbâdî düşünür Ebû Ya‘kūb Yûsuf b. İbrâhim el-Vercelânî’nin (ö. 570/1175) ed-Delîl ve’l-Burhân li-Ehli’l-ʿUkūl adlı eseri çerçevesinde değerlendirilmesidir. Çalışmanın kapsamını, İbâdiyye’nin imâmeti veraset yahut tayinden bağımsız olarak cemaatin icmâ ve biatine dayandıran yaklaşımı; dört halife hakkındaki değerlendirmeler; İslâm toplumunun bölünmesine yol açan tarihsel, siyasal ve teolojik faktörlere dair yorumlar; bu süreçte ortaya çıkan temel kavramlara ilişkin tutum; ayrıca müşrikler ve Ehl-i kitapla ilişkilere dair görüşler oluşturmaktadır. Araştırmanın amacı, Vercelânî’nin siyasal ve kelâmî düşüncesinin İbâdiyye mezhebinin genel çizgisi içindeki yerini tespit etmek ve bu düşüncenin mezhebin ana ilkeleriyle uyum düzeyini ortaya koymaktır. Çalışmada nitel yöntem benimsenmiş; Vercelânî’nin eseri başta olmak üzere klasik İbâdî kaynaklar analiz edilmiş, diğer İslâm fırkalarının imâmet anlayışlarıyla karşılaştırmalı bir inceleme yapılmıştır.Araştırmanın sonucunda, Vercelânî’nin düşüncesinde ilk üç halife döneminin örnek alınması gereken ideal bir yönetim modeli olarak görüldüğü; ümmetin parçalanmasının temel nedeninin yöneticilerin hatalı tutumları ve yanlış açıklamaları olarak değerlendirildiği; müşriklere karşı ihtiyatlı ve mesafeli bir yaklaşım benimsendiği tespit edilmiştir. Ayrıca Vercelânî’nin siyasal görüşlerinin genel hatlarıyla İbâdiyye’nin yerleşik siyasal anlayışıyla uyumlu olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Keywords : İslam Mezhepler Tarihi, ed-Delîl ve’l-Burhân, İbâdîyye, Siyaset, Vercelânî

ORIGINAL ARTICLE URL