Vergi Yargılamasında Duruşmada Tanık Dinlenip Dinlenemeyeceği Sorunu ve Adil Yargılanma Hakkı Bağlamında Değerlendirilmesi

Authors : Mustafa Karataş

Pages : 955-994

Doi:10.60002/ebyuhfd.1750877

View : 122 | Download : 166

Publication Date : 2025-12-22

Article Type : Research Paper

Abstract :Vergi yargılamasında yapılacak duruşmalarda tanık dinlenip dinlemeyeceği, yani tanık delilinin bir ispat aracı olarak kabul edilip edilmeyeceği günümüzde halen tartışmaya açık bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu tartışmanın temelinde tanık delilinin, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda (HMK) ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nda kapsamlı bir şekilde ele alınıp düzenlenirken; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda (İYUK) bu hususta açık bir düzenleme bulunmaması yatmaktadır. Bakıldığında İYUK’un 31’inci maddesinin ilk fıkrasında bilirkişi, keşif, delillerin tespitinde HMK hükümlerinin uygulanacağı düzenlenirken tanık deliline yer verilmemektedir. İlgili maddenin ikinci fıkrasında ise HMK’ya atıf yapılan durumlar haricinde vergi uyuşmazlıklarında 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun (VUK) ilgili hükümlerinin de uygulanacağı ifade edilmektedir. VUK’ta ise vergi uyuşmazlıklarının çözümüne ilişkin tanık deliline yönelik bir düzenlemenin var olup olmadığı tartışmaya açık bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çerçevede ilk cevap aranması gereken soru ilgili hukuki düzenlemelerin vergi yargılamalarında tanık dinlenmesine imkân verip vermediğidir. Bakıldığında öğretide bu konuda farklı yaklaşımlar benimsenmekle birlikte Danıştay’ın görüşü vergi yargılamalarında tanık dinlenmemesinin mümkün olmadığı yönündedir. Ayrıca bilindiği üzere tanık delilinin iddia ve savunma ve adil yargılanma hakkı ile yakından ilişkili olduğu hem Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve hem de Anayasa Mahkemesi (AYM) kararlarında vurgulanmaktadır. Bu noktada idari nitelikteki para cezalarına (örneğin; vergi kabahatlerine) ilişkin yargılamalarda tanık dinlenmemesi konusunda, güncelliğini koruyan AİHM’nin 21.01.2025 tarihli “Dilek Genç/Türkiye kararı” dikkati çekmektedir. Bu çerçevede cevap aranması gereken ikinci soru, vergi yargılamalarında tanık dinlenmesinin gereklilik arz edip etmediğidir. Bu soruya özellikle Anayasa’nın (AY) 36’ıncı ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 6’ncı maddesinde koruma altına alınan adil yargılanma hakkı yönünden ele almak gerekmekte, AİHM’nin “Dilek Genç/Türkiye kararı” da bu konuda yol gösterici nitelik taşımaktadır.
Keywords : vergi yargılaması, duruşma, ispat ve delil, tanık delili, adil yargılanma hakkı

ORIGINAL ARTICLE URL