BÜYÜK MELEKLERDEN CEBRAİL’İN KLASİK TÜRK ŞİİRİNE YANSIMASI

Authors : Merve Beyza Karabekmez

Pages : 1050-1067

Doi:10.58659/estad.1824130

View : 148 | Download : 167

Publication Date : 2025-12-23

Article Type : Research Paper

Abstract :Tarih boyunca görünmeyen varlıklar, inanç sistemlerinde merkezî bir konumda olmuştur. İyiliğin temsilcisi olarak görülen melekler, pek çok inanç sisteminde bulunmaktadır. Semavi dinlerde meleklerin Allah ile peygamber arasında bir elçi olması, insanları koruması ve yardım etmesi gibi ortak görevleri vardır. İslam inancına göre Yahudilik ile Hristiyanlıktan farklı olarak melekler nurdan yaratılmıştır ve günah işlemezler. Klasik Türk edebiyatının fikrî kaynakları arasında İslam dinine ait birçok unsur yer almaktadır. Bunlar arasında İslam inancının temel esaslarından biri olan meleklere imanla ilgili hususlar klasik Türk şiirinde önemli bir yer tutmuştur. Kısaca İslâmî düşünceyle bağlantılı unsurlar, klasik Türk şiirinin muhtevasını şekillendiren başlıca kaynaklardan biri hâline gelmiştir. Bu makale, dört büyük melek arasında vahiy meleği olan Cebrail’in klasik Türk şiirindeki yansımasını İslamiyet’in melek telakkisi çerçevesinde ve metin merkezli bir inceleme yöntemiyle ele almaktadır. Çalışmada Yahudilik, Hristiyanlık ile İslam geleneğinde Cebrail’e atfedilen niteliklerin ortak ve ayrışan yönleri kısaca ifade edildikten sonra, divan şiirinde Cebrail, haberci kimliği, Hz. Peygamber’le iletişimi, üflemesiyle Hz. Meryem’in Hz. İsa’ya gebe kalması, Miraç ve Sidretü’l-Müntehâ telmihleri, Cebrail’in aklı ve Cebrail’in kanatları gibi hususlar ilgili beyitler üzerinden incelenmiştir. Vahiy meleği olan Cebrail, klasik Türk şiirinde en çok ismi zikredilen melektir. Cebrail, klasik Türk şiirinde “Cibrîl, Cibrîl-i Emîn, Rûh-ı Kuds, Rûhü’l Kudüs, Rûhü’l Emîn, peyk-i Hudâ, peyk-i saadet” terkipleriyle anılmıştır.
Keywords : Cibrîl, Cibrîl-i Emîn, rûh-ı kuds, rûhü’l kudüs, rûhü’l emîn, akl-ı küll, sidre, Sidretü’l-Müntehâ

ORIGINAL ARTICLE URL